السيد احمد بن زين العابدين العلوي العاملي
32
شرح كتاب القبسات
بنا بر اين بحث اصلى ما در حدوث منعطف به حدوث ذاتي ، زماني ، دهري وسرمدي است كه دو قسم آخر آن از تراوشات فكرى ميرداماد است . محقّق داماد بنا بر مبناى حكمت يماني كه آميزهاى از برهان وشرع است بدينگونه وارد بحث گرديده كه : از سويى قول به حدوث عالم مورد اجماع ملّيون است ، واز سوى دگر تقسيمبندى فلسفي متداول ، دالّ بر انقسام حدوث به ذاتي وزماني است ؛ واز طرفي مسأله حدوث وكيفيت آن از مسائل اختلافى بزرگان فلسفه است ؛ پس مسألهء حدوث مورد بحث فلاسفهء بزرگ ، حدوث ذاتي نيست ؛ زيرا حدوث ذاتي ما سوى اللّه متّفق عليه تمام حكماست ، ومسأله حدوث زماني متعلّق به نظام كائنات وداير مدار مادّه مىباشد ، پس حدوث مورد بحث فراسوى اين دو نوع حدوث است ، واز اين جا چنين نتيجة گرفته كه حدوث دهري مسألهء مورد بحث است . أو پس از تحليل فوق به بازسازى وپژوهش در گفتار فلاسفهء متقدّم پرداخته وبا استفادهء از لفظ دهر وسرمد كه در السنهء اين بزرگان جارى بوده ، آنها را معاضد نظريه خود دانسته است . حال اگر بخواهيم حدوث دهري را مورد بررسى ومطالعه قرار دهيم بايد به سه بخش زير توجّه داشته باشيم : بخش اوّل : معنى حدوث دهري چنانچه از واژهء حدوث دهري مستفاد است ، معنى آن در گروى فهم حدوث