فخر الدين الاسفرايني النيشابوري
مقدمه 67
شرح كتاب النجاة لابن سينا ( قسم الالهيات )
جزء لا يتجزى ، حدوث وقدم ، تقدم وتأخر وغيره كشيده مىشود ؛ ودقيقا در همين بخش يك ناسازگارى ترتيبي در منطق مباحث ديده مىشود ، چه تمام اين مباحث به وجهي مىتواند مقدّم بر بحث علت طرح شود ، اگر چه در رشتهء استطرادى سخن ، بيان مىتواند به هر جا سوق يابد ! سخن شيخ در مقاله دوم ، دقيقا از يك ترتيب منطقي تبعيت مىكند ؛ وى به طور كلى اين بحث را در سه بخش سامان مىدهد . 1 - اثبات واجب الوجود ؛ وى پيش از ورود به اثبات آن ، به جايگاه تعريف آن وبه اصطلاح بحث « ما شارحه » و « ما حقيقية » مىپردازد ، كه در طي آن از صفات واجب يعنى بحث « هل مركبه » گفتگو مىكند . در همين نقطه نيز دوباره تخلّلى در كلام وى به چشم مىخورد ، زيرا أو دوباره در فصل دوازدهم بحث را به اثبات واجب سوق مىدهد ، حال آن كه پيش از آن ، توحيد واجب ، بساطت ، خيريت وحقّيت وى مورد گفتگو بوده است . وشايد از همين جهت باشد كه در شرح اسفراينى ، عنوان مقاله سوم براي اين بخش اتخاذ شده است ، چه با تقسيم بحث ، گويى به امعان نظر در مباحث سابق پرداخته مىشود نه به توالى منطقي با آن . شيخ پس از بازگشت به بحث اثبات واجب ، به جهت نياز بحث ، از ابطال دور وتسلسل ، سخن مىراند ودوباره به صفات واجب باز مىگردد وبه طور مفصل از كيفيّت تعقّل وعلم واجب الوجود گفتگو مىنمايد وبه طور موجز به ساير صفات مىپردازد .