مير قوام الدين محمد رازى تهرانى
مقدمه 32
دو رساله فلسفى عين الحكمة وتعليقات
قياس و صناعتهاى پنجگانهء برهان ، مغالطه ، جدل ، خطابه و شعر است . در صحّت انتساب اين رساله به مصنّف جاى ترديد است . از اين رو استاد منزوى نيز در معرّفى اين اثر فرمودهاند : « گويا از مير قوام الدين » « 1 » . در پايان نسخهء كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران آمده است : « من استاذنا دام ظلّه » و اين بيانگر آن است كه در اصل اين رساله يا تقرير بيانات ملّا رجبعلى تبريزى است كه به دست مير قوام تحرير شده و يا از افادات خود مير است كه توسّط يكى از شاگردانش به كتابت رسيده است . 5 . رساله در اشتراك لفظى وجود : در حقيقت اين رساله همان رسالهء اثبات واجب ملّا رجبعلى تبريزى است كه به غلط به مير منسوب شده . در كتاب طبقات أعلام الشيعة نيز دربارهء اين اثر چنين آمده است : او همچون استاد خويش رجبعلى ( تبريزى ) داراى رسالهاى فارسى در باب اشتراك لفظى وجود است كه به تحقيق سيّد جلال الدين آشتيانى در جلد دوم مجموعهء منتخباتى از آثار حكماى الهى ايران در سال 1975 در هفت فصل به چاپ رسيده است . « 2 » حال آنكه رسالهء ياد شده همان عين الحكمه فارسى است . موضوع و مباحث اثر حاضر اثر حاضر شامل دو رسالهء فلسفى است : 1 . عين الحكمه : در اين رساله ، مصنّف امّهات انديشههاى استاد خويش را تبيين و شاكلهء نظام فلسفىاش را به خوبى ترسيم كرده است . او در اين رساله به نقّادى بنيادين مفاهيم وجوب و امكان مىپردازد كه از نظر ظرافت با نقّادى فيلسوفان مكتب دونس اسكات « 3 » ( 1270 - 1308 م . ) برابرى مىكند . قوام الدين
--> ( 1 ) . فهرست نسخههاى خطّى فارسى ، ج 2 ، ص 1508 . ( 2 ) . طبقات أعلام الشيعة ، ج 11 ، ص 460 . ( 3 ) . جان دونس اسكات يا جان دانز اسكوتس ) sutocS ecnuD , nhoJ ( انديشمند اسكاتلندى ( 1308 - 1270 م . ) ، از ناقدان برجستهء فلسفهء قرون وسطايى ، بويژه انديشههاى توماس آكويناس بود . از همين رو ، پس از مرگ ، تمامى آثارش را در آتش سوزانيدند . او معتقد بود كه دين و وحى ، علم را تأييد و اثبات مىكنند نه ابطال ؛ و براى رسيدن به حقيقت ، شيوههاى عقلانى بر الهامات دينى و وحيانى ترجيح دارند .