نمىخوريم . هر چند كه با توجه به تاريخ كتابت نسخهء فارسي اين رساله ، موجود در كتابخانهء فاتح ، به سال 726 ه ق « 1 » ، نمىتوان توجه به اين متن در طول اين سده‌ها را منكر شد ؛ سده‌هايى كه در شرق عالم اسلام به رشد آزادانديشى راه برد ودر غرب اين جهان به قشرگرايى ابن تيمية وپيروان‌اش انجاميد . هر چند كه در آن سامان نيز نرمش ارجايى حنفيان در كشاكش با حنبليان ، به تقويت گنوستيسيسم سهروردى وابن عربى مدد مىرساند تا آن كه در دوران سلطان محمّد فاتح ( 847 - 886 ق ) ، نزاع ميان دين وفلسفه به فضاى تازه‌اى وارد شد . پس به فرمان أو دربارهء تهافت الفلاسفة غزالى دو داورىنامه نگاشته شد . نخست توسط مصطفى خواجه‌زاده ( م 893 ق ) ودوّم توسط علاء الدّين على طوسي ( م 887 ق ) صاحب شرح مطالع الأنوار به فارسي . اين دو اثر را تهافت سوّم وچهارم نيز خوانده‌اند « 2 » ؛ هر چند كه نگاشتهء خواجه‌زاده به تهافت الفلاسفة واثر طوسي به الذخيرة في المحاكمة بين الفلاسفة والغزالي بيشتر مشهوراند « 3 » . 12 - 3 . از اين دو داورىنامه ، سلطان محمّد نگاشتهء خواجه‌زاده را

--> ( 1 ) . نك : حسين نصر ، مقدّمهء تصحيح مجموعهء مصنّفات شيخ اشراق ، پيشين ، ج 3 ، ص 61 . ( 2 ) . نك : شيخ آغا بزرگ طهراني ، الذريعة إلى تصانيف الشيعة ، بيروت ، بىتا ، ج 4 ، ص 502 ؛ ج 20 ، ص 136 . ( 3 ) . براي آگاهى از درونمايهء اين كتاب‌ها نك : رضا سعادت ، نزاع ميان دين وفلسفه ( نقد متكلّمان بر آراء فلاسفهء مسلمان از غزالى وابن رشد تا طوسي وخواجه‌زاده ) ، ترجمهء عبد اللّه غلام رضا كاشى ، تهران ، 1379 ش . اثر فوق در شمار معدود آثاري است كه با بهره‌گيرى از نگرشى تاريخنگر وبا توجه به روش نقد كانتى موضوع مورد بحث را بر رسيده واز دستاويزهاى خردستيز وجاهلانه دورى جسته است .