تاريخ حكمت وفلسفه در عهد آل مظفر چه ، به واسطهء آن مىتوان بر اين مدّعاى معلّم يزدى مناقشه ودر آن تأمّلى ديگر كرد : « واز آثار معجزات سيّد المرسلين ودلايل قوّت روح خاتم النبيّين عليه أفضل المصلّين آن كه در حدود سنهء ستّين وسبعمائة ( : 760 ق ) سلطان سعيد مبارز الدّين محمّد بن المظفر اليزدي طاب ثراه در أطراف ممالك كه در حيّز ايالت أو بود أعنى فارس وكرمان ويزد وأصفهان ولرستان به بازوى تقويت دين وامداد عنايت از روضهء مقدّس رحمة للعالمين كمابيش سه چهار هزار مجلّد كتب فلسفه ونجوم ووجود مطلق در عرض يك دو سال به آب شست تا بر مضمون ليظهره على الدّين كلّه ( 61 / 9 ) همگنان را عيان گردد وفحواى قل جاء الحق وزهق الباطل ( 17 / 81 ) جهانيان را محقّق شود » « 1 » . 10 - 3 . البتة اين مناقشه ، هرگز به معناى رفع اتّهام از « خردستيزى مبارز الدّين محمّد به نام دفاع از شريعت » نيست - به ويژه كه برخى از خردستيزان وشريعت‌ورزان ظاهربين آن عصر وى را با لقب‌هايى چون « صاحب قران الملك والدّين ، مبين مناهج الحق المستبين . . . ، مجدّد مراسم الشريعة الغراء . . . ، مشيد مآثر الشرع المبين . . . » ستوده‌اند « 2 » ، در حالي كه

--> ( 1 ) . شهاب الدّين عمر سهروردى ، رشف النصائح الايمانية وكشف فضايح الباطنية ، ترجمهء معلّم يزدى ، پيشين ، ص 83 . ( 2 ) . معين الدّين بن جلال الدّين محمّد معلّم يزدى ، مواهب الهى ( در تاريخ آل مظفر ) ، به كوشش سعيد نفيسى ، تهران ، 1326 ش ، ج 1 ، ص 11 ، براي آگاهى از شرح أحوال أو نك : مقدّمهء نفيسى بر مواهب الهى ، صص 6 - 13 ؛ نجيب مايل هروى ، مقدّمهء تصحيح رشف النصائح الايمانية ، پيشين ، صص 26 - 29 .