كه همان سه بخشي باشد كه ياد كرده‌ايم بررسى مىگردد وآن همان هستىشناسى است . 8 - دفتر اتا يا حاء كه با زتا وتتا يك رشته وگروه‌اند ودر همه از گوهر بررسى مىگردد وما با اتا آشكارا از زتا به تتا مىرسيم ، در زتا كه گزيدهء كاوش آن در اتا ياد مىگردد گوهر چيزى پايدار وبىنياز از هرگونه دگرگونى بررسى مىشود . در تتا به قوه فعل به ژرفى مىنگرند واين گونه تحليل وژرف‌نگرى در اتا شالوده‌ريزى شده است . أرسطو در آن پس از كاوش بسيارى از مسائل وابستهء به طبيعت مادة وصورت وگشودن راز آنها مىپردازد به اينكه عناصر تعريف يگانگى دارند وگوهرهاى آميخته هم با كردار علت آفريننده كه هستى را از قوت به فعل مىرساند يگانه‌اند . ابن رشد مىنويسد كه أرسطو در اين دفتر مىخواهد آنچه را كه دربارهء گوهرهاى نخستين در دفتر پيشين گذشته است به ياد آورد وآن را رساتر سازد وبپردازد به گوهرى كه همان صورت باشد وآنچه پيش دربارهء آن گفته شده است به كمال برساند . 9 - دفتر تتا يا طاء كه با اتا وزتا پيوسته است ودر ان گونه‌گون فعل وقوت وپيوند آنها با يكديگر كاوش مىشود وجستجويى كه أرسطو در اپسيلون از هستى آغاز كرده است در اين دفتر پايان مىيابد . ابن رشد مىگويد كه هستى از ان روى كه هستى است خود به خود يا به قوت است يا به فعل ، واين دانش هم بآن هستى وجنسها وفصلهاى ذاتي آن مىنگرد ، پس در اين دفتر از گونه‌گون قوت وفعل واز كساني كه در اين دو پندارى دارند سخن رفته وگفتار آنانى كه قوت را در هستىها نمىپذيرند تباه دانسته شده است . 10 - دفتر يوتا يا ياء جداگانه است ودر ان از يكى وچندين سخن مىرود . وآن با دفترهاى ديگر ما ناوابستگى ندارد وگويا سپس آن را به نگارش ودر آورده وبر متافيزيك افزوده است . اين جدايى وناوابستگى را مطلق نبايد دانست ، زيرا اگر چه در هيچ دفترى به يوتا بازگشت نشده است ولى در خود آن به بتا بسيار بازگردانده مىشود . در فصل دوم بنده 01 b 3301 آن آشكارا به بتا بازگشت است وبخش بزرگى از كاوش دربارهء يگانگى كه همان آپورى يازدهم فصل چهارم بند 42 - 3 a 1001 بتا باشد در ان گزين شده است . معاني « همان ، ديگرى ، همانند ، جزان ، ناسازگارى » كه آپورى فصل 1 بند 2 b 599 بتا است وپيش از اين هم در فصل دوم گاما بند