از شمارش دشوارها يا روش آپورماتيك در اخلاق نيقوماخوس ( 7 : 1 ص 317 ترجمهء تريكو وص 65 عربى ) نشانى ديده مىشود . أرسطو روش تاريخي هم دارد واز انديشه‌ها وپندارهاى پيشينيان نيز ياد مىكند ( دكسوگرافى ) دو روش آپورماتيك ودكسوگرافى أو در طبيعي والهى اينست كه از آنچه بايد كاوش كرد ياد مىكند ومىپرسد وشالودهء آن را مىريزد وپندارهاى گذشتگان را دربارهء آن مىآورد وآنها را تباه وسست نشان مىدهد . روش گزارندگان أو مانند إسكندر وثامستيوس در گزارشها نيز چنين بوده است . ابن سينا در شفا هم در بسيارى از جاها چنين كرده وبه زبان خود انديشه‌هاى مخالف را آورده وشكسته است . ابن رشد در تلخيص سماع طبيعي مىگويد كه من از سخنان ديگران يادى نمىكنم وشكوك را نمىگشايم ( مقدمهء اهوانى بر نفس ص 16 و 18 و 26 ) أو در تفسير ما بعد الطبيعة ( 1398 - 1405 ) سخنى دارد كه بوئيژ بخش نخستين آن را در مجلد چهارم ( 59 ) دوباره آورده است . أو مىگويد كه نخست بايد شك كرد تا بدانيم كه چه نمىدانيم وچه را از ياد برده‌ايم ، سپس سخنان مشكوك را برشمريم ، آنگاه به حل آنها بپردازيم چنان كه در أرسطو در دفتر باء ( بتا ) كرده است . گفتار أو در اين باره به كاوشهاى دانشمندان امروزى اروپا بسيارى نزديك وبه خوبى ترتيب ورده‌بندى دفترهاى متافيزيك را دريافته است . أزين روست كه أرسطو در دفتر بتاشالودهء چهارده مسألهء دشوار را در فصل يكم ريخته وسپس در آغاز فصل ششم آن ، يكى بر آن افزوده وسپس آنها را در فصلهاى 2 - 6 شناسانده ودر دفترهاى ديگر بدانها پاسخ گفته‌ها است . در ترجمه‌ها فرانسوى وآلمانى وانگليسى اين شماره‌ها را با اندكى دگرگونگى مىبينيم . مترجم متن عربى ابن رشد آنها را به بيست وشش رسانده وپيداست كه بدانها ژرف‌تر نگريسته است . ابن سينا در شفاء ( م 1 ف 4 ) مسائلي را فهرست داده كه جز آنها است كه أرسطو در بتا گفته است بلكه مسائل خود شفاء است . راس در گزارش الهى ( ديباچه 1 : 16 و 24 ) از همهء آن چهارده تا ياد كرده ونشان داده است كه در كدام يك از دفترهاى ديگر آن به هر يك از آنها پاسخ داده شده وراز آنها گشوده شده است . أو در جاى ديگر ( 1 : 225 - 250 ) هم از آنها سخن