أبو علي سينا

ديباچه 13

النجاة من الغرق في بحر الضلالات

داشته است . تريكو ( چاپهاى 1974 و 1981 ) وبونيتس آنها را چهارده وتردنيك سيزده دانسته وراس چهاردهمى را دو بخش كرده است . من در اينجا با نگاه به ترجمه‌هاى فرانسوى وآلمانى وانگليسى وعربى همهء اين دشوارها يا آپورىها را برمىشمرم واز روى آن ترجمه‌ها مىنويسم كه آنها در كجاى بتاشالوده‌ريزى ويا شناسانده شده ودر كدام دفتر بدانها پاسخ داده مىشود ودر كجاها شماره‌هاى ابن رشد وتردنيك وراس با شماره‌هاى تريكو وبونيتس يگانگى ندارند : 1 - « آيا بررسى وكاوش از علل وأسباب از يك دانش است يا از چند تا » كه با شماره‌هاى ديگر در فصل يكم بتا يكجا شالوده‌ريزى شده وخود آن در فصل دوم بتا ( 1 - 15 ) شناسانده شده وپاسخ آن در فصل يكم گاما است وهمان شمارهء يكم ابن رشد است . 2 - « آيا متافيزيك تنها به مبادى گوهر مىنگرد وبس يا از مبادى وپايه‌هاى برهان ( مانند اينكه آيا مىشود يك چيز به تنهايى در يك دم هم باشد وهم نباشد ) هم كاوش مىكند » كه در فصل دوم بتا ( 15 - 17 ) شناسانده شده وشمارهء دوم ابن رشد است ودر فصل سوم گاما پاسخ آن آمده است . 3 - « اگر دانش بايد از گوهر جستجو كند آيا يك دانش داريم كه به همهء گوهرهاى ديدنى ودريافتى ( محسوس ومعقول ) مىنگرد يا در چند دانش بايد از آنها جستجو كرد . اگر چند تا است از يك جنس است يا اينكه برخى از آنها از بخشهاى سوفيا يا حكمت بشمارند وبرخى ديگر چنين نيستند . اين يكى را در فصل دوم بتا ( 20 - 30 ) مىشناسيم وپاسخ آن در فصل دوم گاما بند 9 - 10 ( 4 - 2 A 4001 ) وفصل نخستين اپسيلون آمده ودر گزارش ابن رشد شمارهء سوم وچهارم است . 4 - « آيا گوهرهاى ناديدنى هم داريم ، آيا همهء ديدنىها وناديدنىها از يك جنس‌اند يا از چند جنس چنان كه برخى مىگويند كه گذشته از مثالها وايدوس‌ها شمار هم داريم كه ميان مثالها وماديات ميانجىاند » كه در فصل دوم ( 20 - 30 ) آمده وپاسخ آن در فصل 6 - 10 لاندا ومو ونوديده مىشود ، شمارهء 5 و 6 ابن رشد همين است . 5 - « آيا ما بايد تنها از گوهرها بررسى كنيم يا از صفات آنها هم بايد جستجو