عمر الخيام النيشابوري ( مترجم : قاسم انصاري )
12
رسالة جواباً لثلاث رسائل ( دورساله فلسفى )
پروردگارى را كه يك خلعت از خزانهء كرمش وجود مهر از حقّهء فطرتش مهرهيى . درياى جود از ابر امرش قطرهيى ، عقل در ادراك صفاتش حيران . قادرى كه گرو عجز گرد سرا پردهء كبرياييش محيط نگردد ، دانندهيى كه رموز نقوش نظرات لوح ضمير بندگان از علم أو مخفى نماند . پروردگارى را يك خلعت از خزانهء كرمش جود مهر از حقهء فطرتش مهرهيى . درياى جود از ابر امرش قطرهيى ، عقل در إزاء صفاتش حيرانى . قادرى كه گرو عجز گرد سرا پردهاش محيط نگردد ، دانندهيى كه رموز نقوش نظرات لوح ضمير بندگان از علم أو مخفى نماند . ( از مجموعهء اصلى گردآوردهء كلامي دو نسخه سراغ دارم : يكى در كتابخانهء سالار جنگ ( حيدرآباد دكن ) وديگرى در كتابخانهء حبيب گنج ( نزديك عليگره ) ) . آن وقت سدهها ميگذرد ونسخهيى از كتاب ، به وجه دزديدهشدهء آن توسّط محمّد بن بدر جاجرمى ، به دست محمّد قزوينى ميرسد ، وأو ناآگاهانه ، « مؤنس الأحرار في دقايق الاشعار » ، و « محمّد بن بدر جاجرمى » را به عنوان مؤلّف آن ، به زبانها مياندازد . كتاب دزديده شده ، با نام مؤلّف دزد ، چاپ ميگردد ونام كلامي به فراموشى سپرده مىشود . محمّد بن بدر جاجرمى نمونهيى است از « خواصّ گونه » ها . در حدود أواخر سدهء دهم هجرى ، روحي انارجانى ، خصوصيّات ظاهري وباطني « خواصّ گونه » ها را با توجّه به شرايط ومختصّات اجتماعي زمان خود چنين به دست ميدهد : « مسألهيى چند قالبى ، واصطلاحات تلفّظى ياد گرفتن » . « از معاني خبر واز بيان حكمت بيبهره بودن » ، « عربى چند جهت