بسنجيم ؛ 2 - هنگامى كه يك ، يا چند مسألهء فلسفي را ، شامل در خود فلسفه در نظر گرفته آراء مختلق فلاسفه ومكتبها را نسبت به مسألهء مورد بحث مقايسه كنيم . مثلا ، مطلب مقولات . مىگوييم مقولات از نقطه نظر أرسطو ( در متون نگاشتهء خود وى ) تعدادشان 9 مىباشد ، ونظريات وى را تحقيق مىكنيم ، سپس بيان مىكنيم كه در متون رواقى مقولات به 4 قسم تقسيم مىشوند ودلائل رواقيون را بيان مىكنيم . در نهايت ، ولو الزامي نيست ، مىتوانيم نتيجه‌گيرى كنيم كه ، مثلا ، نظريهء أرسطو متقن‌تر مىباشد . در اين روش دوم ، كه منظور ماست ، هر آينه تمامى نظريات را بيان كنيم بحث ما كاملتر خواهد بود . براي مثال أرسطو از اين روش كمتر استفاده مىكند ، چون منظور وى بررسى مسأله‌اى است از ديدگاه ساختمان فلسفهء خود وى . ولى روش شهرزورى ، وصدر الدين شيرازي در أسفار ومير داماد در قبسات ، روشى است تطبيقي . ومثلا ، در همين زمينه ، شهرزورى در هنگام بررسى مسألهء علم بارى ، ابتدأ كليهء نظريات علماى معتزله ، عرفا ، أرسطو ، أفلاطون ، مشائين ( بخصوص فرفوريوس ) ، واشراقيون را نقل كرده سپس نظريات خود را در بارهء هر كدام بيان مىكند ؛ ومنتهى ، در آخر امر ، گرايش خود را به يك يا چند مكتب بازگو مىكند . اين روش در بسيارى از متون فلسفي قرن هفتم ه . ق . به بعد بكار گرفته شده است . أسفار صدر الدين شيرازي شاهكارى است از كار برد اين روش . به يك نمونهء اعلا ، در بررسى اين روش ، نوشتهء هانرى كربن اشاره مىكنيم : Henry Corbin , Philosophie iranienne et philosophie comparee ( Tehran , 1977 ) . كتابشناسى اين روش فلسفي در كتاب ذيل آمده : reiH . A tragttutS ( rehsiF . SdERFNAm tim masniemeg : kniresyD oguH nov nebegeg - suared , kitsitarapmoK red eiroehT dnu ethcihcseg uz eihpargoilbiB elanoitanretni senann , 1985 ) . ( 71 ) - ضياء الدين درّى أصفهاني ( 1293 - 1375 ه . ق . ) از مفاخر حكماى دورهء معاصر است . ترجمهء ايشان از « نزهة الأرواح » به نام « كنز الحكمة » ( تهران : دانش ، 1316 ) نخستين كتابي است ، در دوران معاصر ، حاوي شرحي از أفكار شهرزورى ( صص 11 و 12 ) . ايشان معتقدند كه شهرزورى در فلسفهء اشراقي پس از سهروردى مرتبتي بس رفيع دارد . ( 72 ) - ر . ك . : « كنز الحكمة » ، ص 12 . ايشان معتقدند « شرح حكمة الاشراق » قطب الدين شيرازي مأخوذ است از شرح شهرزورى . نگارندهء اين سطور پس از تصحيح متن « شرح حكمة الاشراق » شهرزورى آن را با چاپ سنگى شرح قطب الدين شيرازي ( تهران ، 1316 ) مقايسه نموده است ونظر مرحوم درّى را تائيد مىكند . در شرح شيرازي ، اما ، به هيچ موردى كه از شهرزورى به نام ذكر شده باشد ، بر نمىخوريم . ( 73 ) - ر . ك . : قطب الدين شيرازي ، « درة التاج لغرة الديباج » ، بكوشش وتصحيح سيد محمد مشكاة ( تهران : چاپخانهء مجلس ، 1317 - 1320 ) . آقاى مشكاة در مقدمهء خود در بارهء اين كتاب چنين نظر دادند ( صص : ث - ث ) : « در كتاب حاضر فلسفه از جمودات مشائى بيرون آمده - با ذوق اشراق طراوت يافته است . . . كتابي است كه اقسام مهم