أخص . در كليهء موارد بحث پيرامون مسائل اين علم ، شهرزورى ، على رغم گرايشى كه به فلسفهء اشراقي دارد ، تمامى نظريات مشائى ، اشراقي ، در برخى موارد رواقى ، ونيز مباحث كلامي ( از جمله مسائلي چون أسماء وصفات بارى تعالى ، خلقت آدم ، وبعثت أنبياء ) را ذكر مىكند ؛ وبا روشى تطبيقي جزئيات آن را مورد تحليل قرار مىدهد ؛ از كمتر مطلبي بدون تأمل وتحقيق كافى رد مىشود ؛ ولذا اين كتاب جامعيت كم نظيري دارد وجا دارد كه در بارهء آن أهل فلسفه بيشتر تحقيق كنند . برخى از ديگر قسمتهاى شايان توجه اين رساله عبارتند از : الف - فصل چهارم از فن أول در هستىشناسى . در اين فصل مؤلف بتفصيل مذاهب سه‌گانه در وجود : مشّاء ، كلام ، واشراق را مورد بحث قرار مىدهد . نگارنده تا قبل از أسفار هيچ رساله‌اى را كه در آن مسألهء « زيادت وجود بر ماهيت در أعيان » وديگر مسائل مربوط به دو موضوع اصلى هستىشناسى ، بدقت وتفصيل رسالهء حاضر بحث شده باشد ، سراغ ندارد . ب - فصل دهم از فن دوم در تحقيق مثل افلاطونى ، در نوع خود كم نظير است ، واحتمالا مأخذ اصلى رساله‌اى است با همين نام از قطب الدين شيرازي . در اين فصل شهرزورى ، با استفاده از قاعدهء امكان اشرف ( برگ ، 267 و ) ، استدلال « بعض الحكماء » مشّاء را در ابطال مثل نورية رد كرده ، اثبات مىكند كه مثل افلاطونى معادل أنوار مجرده وأنوار قاهره ، أرباب أصنام نوعيه ، مىباشند . ج - فصل يازدهم در فن دوم ، با عنوان « في تحقيق العالم المثالي الشبحى » ، در حقيقت دنباله‌اى است از مباحث فصل دهم . عالم مثال ، وعالم خيال ، كه از آن بعنوان « العالم الأوسط » هم ياد شده ، از مسائل خاص فلسفهء اشراق است . عالمي است كه وجود آن را ، به زعم اشراقيون ، أنبياء وحكماء اقرار كرده‌اند ( برگ ، 265 ظ ) ؛ « مكاني » است كه « در » آن تجربيات ومشاهدات ومكاشفات دست مىدهد با نتائجى چون « اظهار عجايب » ؛ « اعمال خارق العادة » ( برگ ، 267 و ) ؛ « كرامات ومعجزات » ( برگ 267 ظ ) ؛ وحتى « سحر و