خلاقيت موضوع مدرك نيز اشاره‌اى كرده باشيم ، نظام كلى فلسفهء اشراق را در نظر مىگيريم كه در آن چهار مرحله را متمايز مىتوان كرد كه در برگيرندهء أساس اين ساختمان پر ارزش فلسفي است . 1 - نخستين قدم ضروري در راه حصول شناخت اشراقي ، چنان كه سهروردى بارها وبه تأكيد در كتاب‌ها ورسائلش بدان اشاره كرده ، مرحلهء تزكيهء نفس وآماده شدن از براي مكاشفه ودرك نور الهى است . در اين مرحله فرد - موضوع مدرك - از خود خويش ، از من برترش ، از انائيت متعاليه‌اش ، آگاه مىشود وبواسطهء مشاهده وحدس فلسفي ، كه پس از رياضات دراز قوى شده ، عالم برتر وجهان مينوى وهستى يزدانى را تصديق مىكند . 2 - مشاهدهء أنوار الهى وكسب أنوار اسفهبدى از جانب نور الأنوار وهورخش بزرگ ، خورشيد أعظم ، ووهو من به توسط روان بخش ، كه همان عقل فعال يا واهب الصور است ( برابر با جبرئيل ) . اين درك نور مبناى شناخت وعلم را تشكيل مىدهد ونفس رهرو مىباشد كه در هستى نور مستغرق شده و « مىبيند » . بينش مبناى شناخت مىشود وبه خاطر آن موضوع مدرك در « آنى » بىزمان ، وبدون اندازه ، با كل هستى مىآميزد . واينجاست كه بىنهايت در يك لمحه با نفس محدود بشرى آگاه ، يا شاعرى دانا ، در آميخته ومرتبط مىشود . نفس آگاه يا موضوع مدرك نفسي سازنده مىشود ، يعنى خلّاق . از خود مىدهد وبىدريغ مىدهد . مىدهد نه اينكه باز بستاند . از خود مىدهد چون با هستى خود نور يكى شده وبه قولي افاضه مىكند يا واسطهء فيض مىگردد . 3 - مرحلهء ساختمان فلسفه وعلم صحيح . نفسي كه سازنده شده ، موضوع مدرك خلّاق گشته ، از حكمت بحثي واستدلالي منطقي وعلم صوري استفاده مىكند و « تجربيات » خود را كه در مراحل 1 و 2 به دست آورده در نظامى ساختمان يافته وبرهاني مورد تحليل فلسفي قرار مىدهد . يقين دست مىدهد وساختمان علم بنا مىشود وپى مىگيرد : يعنى به كار گرفتن روش ساختمانى فلسفي . حاصل دانش درست است ، علم صحيح ، وساختمانى فلسفي داراى قالب وقابليت كامل تحليل علمي مطالب .