شمس الدين الشهرزوري

مقدمه 24

شرح حكمة الاشراق

فلسفي در إيران بعد از قرن ششم نكرده‌اند ، 1 لذا در آثار ايشان به مطالبى در بارهء شهرزورى ، بجز ذكرى از تاريخ فلسفهء وى ، « نزهة الأرواح وروضة الأفراح » ، بر نمىخوريم . 2 كربن هم كه در كتب خويش بتفصيل از دو كتاب « شرح حكمة الاشراق » و « شرح التلويحات » شهرزورى ياد مىكند ، 3 ووى را بعنوان « اولين تن از اشراقيون ( كه ) تبار روحاني سهروردى را تشكيل مىدهند » 4 مىشناساند ، بجز در يك مورد ، مطلبي در بارهء كتاب پر ارزش ديگر وى ، « شجرهء الهيّه » ، ننگاشته است . در كتابهاى تاريخ فلسفه كه در دوران معاصر به زبان فارسي وعربى نگاشته شده هم ، يا أصلا ذكرى از شهرزورى نرفته ، ويا صرفا از كتاب « نزهة الأرواح » وى ياد شده است . 5 تنها ، دانشمند ومحقق گرامى ، آقاى دكتر غلامحسين ابراهيمى دينانى در كتاب « شعاع انديشه وشهود در فلسفهء سهروردى » ، كه در آن با نگرشى ژرف مباني فلسفهء اشراق را تحقيق نموده‌اند ، وبا روشى تحليلي جزئيات آن را شكافته‌اند ، چند نكته در بارهء آراء فلسفي شهرزورى نيز بيان داشته‌اند . 6 شايان توجه است كه در كتاب فوق العادة با ارزشى كه أخيرا دانشمند عاليقدر در علوم فلسفي ، آقاى منوچهر صدوقى ، به نام « تاريخ حكماء وعرفاء متأخرين صدر المتألهين » ، نگاشته‌اند ، به اين نكته بر مىخوريم كه مرحوم ضياء الدين درّى كتاب « شجرهء الهيّه » را حاوي مطالب فلسفي با ارزشى مىدانسته ودر جستجوى نسخه‌اى از آن مىبوده است . 7 اما بجرأت مىتوان گفت كه در دوران معاصر ، بخصوص نزد غير أهل فن ، ودر دنياي غرب ، شهرزورى صرفا بعنوان مؤلف « نزهة الأرواح » شناخته شده ورسائل فلسفي وى ، از جمله كتاب « شرح حكمة الاشراق » وكتاب « شجرهء إلهية » ناشناخته مانده‌اند . البتة « نزهة الأرواح » در فن تاريخ نگارى فلسفه از اهميت ويژه‌اى برخوردار است ، واين را أستاذ محمد تقي دانش‌پژوه در شرح مبسوطي كه أخيرا در بارهء اين فن تحرير كرده‌اند ، تذكر داده‌اند . 8 آقاى سيد خورشيد احمد ، مصحح متن عربى « نزهة الأرواح » ، هم اين اثر را با ديگر تأليفات تاريخ فلسفه ، از جمله : « تاريخ الحكماء » أبو داود سليمان بن حسان بن جلجل ( م . بعد از 310 ه . ق . ) ؛ « صوان الحكمة » أبو القاسم صاعد بن أحمد