شمس الدين الشهرزوري
مقدمه 51
رسائل الشجرة الإلهية في علوم الحقائق الربانية
شاهكارهاى أدب پارسى است بلكه از كتابهاى بنيانگذار اين دانش والاي انساني بشمار مىرود وآنگاه با مساعي حكيم تواناى شهرزور به عربى بازگردانده شده ودر حوزه حكمت عملي بر غناي أدب عربى اسلامى افزوده است . حكمت عملي مشتمل بر سه بخش است : اخلاق ، تدبير منزل وسياست مدن . در باب اخلاق ، توسط علماى مسلمان كتب بسيار پرداخته شده است وتدبير منزل در مرتبه بعد قرار دارد وكمتر از همه به سياست مدن - كه از آن به فلسفه سياسي تعبير مىشود - توجه شده است ؛ متأسفانه حتى آثار موجود نيز يا همچنان به صورت خطى مانده ويا آن كه به شيوه علمي تصحيح نشده است . به لحاظ اهميت فلسفه سياسي در روزگار ما انتشار علمي آثار متفكران پيشين ، به نيت تدارك مجموعه سرمايه علمي وأدبيات فلسفه سياسي دانشمندان مسلمان ، بسيار ضروري است تا شايد بر پايه آن هم امكان ارزيابى گذشته ، فرآهم شود وهم هشدار وبيدار باشى باشد براي متفكران حوزهء فلسفهء سياسي كه به اين مهم ، كه از مؤلفههاى اساسى هويت فرهنگى وعمل سياسي ما است ، بپردازند . اين بنده اميدوار است انتشار اين اثر گامهاى بلند ومؤثر بعدى را در پى داشته باشد . نظري اجمالي به محتواى رسالهء سوم چنان كه اشاره شد شهرزورى اين رساله را در سه « قسم » تنظيم كرده است در قسم أول كه بحث اخلاق است بعد از تعريف « خلق » وتوضيح اين موضوع كه اخلاق قابل تغيير است ، صفات اخلاقى را بر أساس قواى موجود در آدمي ، كه مبدأ اين صفاتند تقسيم وتبيين كرده است . بر اين پايه رفتارهاى فردى انسان مبتنى بر سه استعداد يا قوه ، يعنى عقل وغضب وشهوت است كه هر كدام مبدأ بخشي از رفتارها وخواستهاى آدمي است . وبنا بر اين ، « أصول فضايل انساني » كه البتة در حد وسط قرار دارند ، عبارتند از : « حكمت » ، « شجاعت » ، و « عفت » كه به ترتيب به حالت اعتدالى عقل وغضب وشهوت منتسب هستند ، وفضيلت « عدالت »