است كه با نقل عبارت اخلاق ناصري در پاورقى ، سعى كرده‌ام بدون توضيح إضافي اين تفاوت را مشخص كنم . از نظر محتوى چنان كه اشاره شد مطالب كتاب ناظر بر اخلاق ناصري است كه در مواردى روح مطلب نقل گرديده وأغلب عين عبارت خواجة نصير الدين طوسي به عربى ترجمه شده است . ومطالب اخلاق ناصري نيز چنان كه خواجة تصريح كرده است : در بخش اخلاق ترجمهء آزاد تهذيب الأخلاق وتطهير الأعراق ابن مسكويه است « 1 » ودو بخش ديگر يعنى حكمت منزلي وحكمت مدن ، از آثار ديگر حكيمان وبيش از همه از فارابى برگرفته شده است « 2 » . خواجة در أوائل مقالهء دوم در بحث از تدبير منزل « 3 » ، توضيح داده است كه مهم‌ترين منبع اين بخش از حكمت كه البتة مختصر است از بروسن است كه از يوناني به عربى ترجمه شده وبعد ، متأخران يعنى حكيمان مسلمان « به آراى صائب وأذهان صافي در تهذيب وترتيب اين صناعت واستنباط قوانين وأصول آن بر حسب اقتضاى عقول غايت جهد مبذول داشته » وآن را مدون كرده‌اند . از جمله ، ابن سينا در اين باب رساله‌اى نوشته است وخواجة تصريح مىكند كه خلاصه مطالب آن را در حكمت منزلي آورده است « 4 » وخواجة به گفتهء خويش « 5 » آنها را « با ديگر مواعظ وآداب كه از متقدمان ومتأخران منقول بود موشّح » كرده است . همچنين خواجة در أوائل مقاله سوم در سياست مدن « 6 » تصريح كرده است كه أكثر مطالب سياست مدن منقول از أقوال ونكت فارابى است . بنا بر اين بخشي از محتواى اين رساله از مواريث يونان است وبيشتر آن پرداخته حكيمان مسلمانى مثل فارابى وابن سينا است كه با قلم تواناى خواجة طوس ، نظمى هنرمندانه يافته است ؛ ودر زمينه حكمت عملي نه تنها يكى از

--> ( 1 ) . اخلاق ناصري ، صص 35 - 37 . ( 2 ) . همان ، ص 36 و 37 و 43 . ( 3 ) . همان ، ص 208 . ( 4 ) . با تأسف بايد بگويم كه اين بنده به نوشته ابن سينا دست نيافت . ( 5 ) . همان . ( 6 ) . همان ، 248 .