شمس الدين الشهرزوري
مقدمه 41
رسائل الشجرة الإلهية في علوم الحقائق الربانية
كندى ، فارابى ، ابن سينا ، أبو البركات ، سهروردى وفخر رازي ، عصر شكوفايى منطق اسلامى است . شهرزورى كه يكى از منطقنويسان بزرگ قرن هفتم است در دومين رساله از رسائل الشجرة الإلهية كه در منطق است علاوة بر أرسطو كه از أو با عنوان « المعلم الأول » ياد كرده است ، از فارابى ( 260 - 339 ) ، ابن سينا ( متوفى 428 ) ، امام محمد غزالى ( متوفى 505 ) ، أبو البركات بغدادي ( متوفى 547 ) ، مجد الدين جيلى ( أستاذ شيخ اشراق وفخر رازي ) ، شيخ اشراق ( 549 - 587 ) ، امام فخر رازي ( متوفى 605 ) ، أثير الدين مفضل بن عمر أبهرى ( 597 - 664 ) ، أفضل الدين محمد بن ناماور بن عبد الملك خونجى ( 590 - 646 ) ، نام برده واز برخى چون علي بن عمر نجم الدين دبيران كاتبى ( 600 - 675 ) ، وسراج الدين أبو الثناء محمود بن أبو بكر بن أحمد أرموى ( 594 - 682 ) ، بدون ذكر نام ، از آثار آنان مطالبى نقل كرده است . يافتن تأثير وتأثر اين بزرگان از يكديگر - بخصوص در باب متأخران كه اكثرا همزمان در يك دوره تاريخي مىزيستهاند - كارى دشوار ونيازمند تتبع بسيار است . از نامهء خواجة طوسي به ابهرى ( كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران ، شمارهء 871 كه در جلد سوم فهرست كتب خطى دانشگاه معرفى شده است ) ونيز نقد خواجة بر تنزيل الأفكار ابهرى با نام تعديل المعيار في نقد تنزيل الأفكار واشتهار اين موضوع كه ابهرى از اساتيد خواجة بوده است ، به طور قطع معلوم مىگردد كه ابهرى بر شهرزورى مقدم است . از اين كه خونجى در كشف الأسرار خود در مبحث « عكس مستوى » از ارموى به عنوان صاحب بيان الحق نقل مىكند برمىآيد كه ارموى پيش كسوتى دارد بر خونجى ودر عين حال ارموى در بيان الحق در فصل عدول وتحصيل مىگويد : « از بعضي نسخ كشف برآيد . . . » كه يقينا اشاره است به كشف الأسرار خونجى ؛ وى هم چنين در بحث عكس مستوى ضمن نقل مطلبي از خونجى چنين گفته است : « هكذا قاله صاحب كشف الأسرار رحمه الله » كه از اين عبارت نيز به روشنى برمىآيد كه ارموى أولا پس از خونجى زنده بوده وثانيا از أو بهره گرفته است ؛ البتة حل اين