تفاوت دارد . أو در واقع تقسيم را مأخذ پيدايش ورشد علوم نهاده وبر أقوام ونژادها تكيه كرده است . قرار دادن « علوم شريعت » در مقابل « علوم غير عرب » بدين معنى است كه علوم عرب از طريق شريعت اسلام كه عربى است پديد آمده ومنتسب به اسلامند . وى كتاب خود را در دو مقاله به اين ترتيب پرداخته است : مقالهء أول در علوم شريعت ( علوم عرب ) كه در شش باب است : فقه ، كلام ، نحو ، كتابت ، شعر وعروض واخبار . مقالهء دوم در علوم غير عرب ، كه در نه باب است : فلسفه ، منطق ، طبّ ، عدد ، هندسه ، نجوم ، موسيقى ، حيل وكيميا « 1 » . 7 - ابن سينا ( 370 - 428 ه ق ) ابن سينا بيش از بزرگان پيش از خود ، به موضوع تقسيمات علوم توجه خاص كرده است . وى علاوة بر اين كه در آغاز منطق شفا « 2 » ، وآغاز إلهيات شفا بدان پرداخته ، رسالهء مستقل اقسام العلوم العقلية را در اين موضوع نگاشته است . وى در اين رساله حكمت را مبناى تقسيم قرار داده وآن را به نظري وعملي وهر كدام را به سه قسم وهر قسم را به اقسام اصلى وفرعى تقسيم كرده است . تقسيم ابن سينا گر چه شامل تمام علوم زمانش نمىشود ، امّا از آن جهت كه به حكمت پرداخته ، منظم وجامع است ومبناى كار كساني است كه پس از أو به اين مهم پرداخته‌اند . به منظور فرآهم كردن مقايسه ونشان دادن تأثير وى در علماى بعد از خودش ، طرح كلى أو نقل مىشود : خلاصهء تقسيم بندى ابن سينا به اين ترتيب است « 3 » :

--> ( 1 ) . مفاتيح العلوم ، دار الطباعة المنيرية ، مصر ، 1342 ق وترجمهء آن به فارسي از حسين خديو جم ، بنياد فرهنگ إيران ، تهران ، 1347 ش . ( 2 ) . الشفاء ، المنطق ، المدخل ، مقالهء أول ، فصل دوم ، ص 12 به بعد . ( 3 ) . تسع رسائل في الحكمة والطبيعيات ، رسالهء پنجم اقسام العلوم العقلية ، صص 104 - 118 ( چاپ بمبئي ، 1318 ق ) .