3 - آنچه از طبيعت بىنياز است هر چند با جسم نوعي ارتباط دارد از قبيل نفس ، نبات و . . . ؛ 4 - آنچه از طبيعت بىنياز است وهيچ پيوندى با آن ندارد كه يك قسم بيش نيست وآن ما بعد الطبيعة است . وپس از اينها كتب اخلاق قرار دارد . اين همه بايد بعد از رياضيات خوانده شوند . ورياضيات چهار قسمند : 1 - علم عدد . 2 - هندسه . 3 - تنجيم كه همان « هيأت » است . 4 - تاليف كه « موسيقى » است . واز اين بيان ، تقسيم علوم از نظر أرسطو ، به روشنى برمىآيد . وتقريبا همين تقسيم مورد توجه علماى مسلمان واقع شده است والبتّه آن را توسعه داده ، منظّم ساخته‌اند . دورهء اسلامى در دورهء اسلامى تقسيم علوم بين طبقات مختلف علماى مسلمان مورد توجه بوده وهر گروهى با ملاحظهء حوزهء مطالعاتى خود به تقسيم دانشها پرداخته است : 1 - كندى ( 185 - 260 ه . ق ) كندى عقل ووحى را مبناى تقسيم خود قرار داده وبر اين أساس علوم را به دو قسم تقسيم كرده است : 1 - علوم انساني ، كه با كسب وتلاش بشرى حاصل مىشود . 2 - علوم نبوي الهى ، كه بدون كسب وبحث حاصل مىشود « 1 » .

--> ( 1 ) . رسائل الكندي ج 1 ، صص 372 - 373 ، تصحيح محمّد عبد الهادي أبو ريده ، مطبعة الاعتماد ، مصر ، بىتا .