در حقيقت بحث دربارهء اين است كه آيا خدا و ماوراء طبيعتى هست يا نه و آيا طبيعت متكى به ماوراء طبيعت است و از آنجا مرتب فيض مىگيرد يا نه ( كه همان ماترياليسم است ) بحث نمىكنم . همين قدر به طور اشاره عرض مىكنم كه اگر اينكه مىگويند پس از تجزيه و تحليلهاى علمى و فلسفى معلوم شده همهء اشياء طبيعت مظاهر مختلف حركت مىباشند و چيزى كه حركت نباشد و از حركت ناشى نشده باشد وجود ندارد مددهاى مستمر طبيعى : به عبارت ديگر جهان يك واحد حركت است [ درست باشد ] بايد قبول كنيم كه امدادهاى غيبى دائماً به اين عالم مىرسد و جهان ما مستمراً و دائماً در حال مددگيرى و فيض يا بى است . « جهان حركت است » مساوى است با اينكه بگوييم جهان يك واحد فيض گيرى و استفاضه و استمداد است ، چون حركت جز نبودن و شدن يعنى حدوث مستمر چيزى نيست . پس ، از اين نظر جهان ما يك واحد استمداد و استفاضه است . مولوى مىگويد : هر زمان نو مىشود دنيا و ما بى خبر از نو شدن اندر بقا لطفهاى خاص در زندگى بشر : از اين بگذريم . بحث ما دربارهء امدادهاى غيبى به عالم نيست ، بحث ما در امدادهاى غيبى در زندگانى بشر است ، يعنى عنايتها و لطفهاى خاصى كه به بشر از آن نظر كه مسير خاصى و كمالات خاصى دارد مىشود . به اصطلاح ديگر ، بحث ما در رحمت رحمانيه نيست كه شامل همهء مخلوقات و همهء موجودات است ، بحث ما دربارهء رحمت رحيميه است كه نوعى خاص از امداد است و مخصوص بشر است . قطع نظر از اينكه اين عالم تمام هستى و تار و پودش امدادهاى غيبى است ، انسان تمام هستى و تار و پودش امداد غيبى است ، * ( و ان من شىء الَّا عندنا خزائنه و ما ننزله الَّا به قدر معلوم ، ) * چرخ با اين اختران نغز و خوش و زيباستى . . . قطع نظر از اينها مىخواهيم علائم و نشانه هايى از عنايات غيبى در زندگى انسان پيدا كنيم و ببينيم چه دليلى هست كه احياناً عنايتهاى غيبى و دستهاى غيبى ظاهر مىشود