است كه دست انسان به كار نمىرود . پس نتيجهء چنين انتظارى يكى رنج است و ديگر از كار ماندن . اين گونه انتظارها هيچ اثر مثبت ندارد ، تنها اثر منفى دارد . اگر يار عاشق يا مسافر خانواده بدون وعدهء قبلى يعنى بدون در انتظار گذاشتن هم بيايد ، مقصود حاصل مىشود و هيچ درد و رنجى و از كار افتادنى هم رخ نمىدهد . ولى نوعى ديگر انتظار است كه انتظار مثبت است و در تحقق وعده مؤثر است و آن در حقيقت مواعدهء طرفينى است نه يكطرفى ، و آن مثل اينكه شخصى با شخص ديگر قرار مىگذارد كه مثلًا فلان روز فلان ساعت در فلان نقطه منتظر من باش و طرف براى ملاقات با او ناچار است در آن نقطه برود و بايستد و اگر نرود هرگز به ملاقات او موفق نمىشود . چنين نيست كه چه انتظار بكشد و چه نكشد ، ملاقات حاصل مىشود . در حقيقت اين گونه انتظار نوعى آمادگى است براى ملاقات . در انتظار ظهور دو عنصر وجود دارد : يكى اميد ، ديگرى آرزو . اما اميد به معنى اين است كه روحتان در برابر تهاجم سپاه باطل شكست نخورد ، پيروزيهاى ظاهرى آنان را به چيزى نشمريد ، آنها را امرى موقت بشماريد ، تسليم آنها نشويد ، زيرا يأس تسليم مىآورد . اما آرزو به معنى اين است كه ظهور در عين جنبه هاى خارق العاده اى كه دارد ، كار خود را انفرادى انجام نمىدهد ، با كمك يك عده ياران انجام مىدهد : ياران شايسته و همفكر . لازمهء آرزو آمادگى است پس به يك اعتبار ، دو عنصر انتظار يكى اميد و ديگر آمادگى است . انتظار وظيفه است اما وظيفه انتظار نيست ، يعنى ما موظفيم كه منتظر و اميدوار به آينده باشيم ولى وظيفهء ما صرفاً اين نيست كه منتظر باشيم . انتظار مثبت همان است كه توأم با آمادگى است . مىتوان گفت اساساً انتظار فرج كه سنت است و مورد توصيه ، جز اعتقاد و ايمان به اينكه شدتها براى اهل حق و اهل صبر * ( ( تواصوا بالحق و تواصوا بالصبر ) ) * پايان مىيابد و مقهور يأس و نااميدى و تسليم فساد دستگاههاى فاسد نشدن ، چيزى نيست يعنى اينچنين فرض