ج . متكلمين ، مرجئه و معتزله كه مرجئه بعدها به نام اهل سنت و اشاعره معروف شدند ، مخصوصاً مجادلين اهل كلام . د . فقها و اهل حديث از قبيل ابوحنيفه ، مالك ، شافعى و غيره ه . مفسرين از قبيل قتاده و غيره كه در آن عصر بودند و . مكتب خوارج و عقايد خاصشان ز . يهود و نصارى و مجوس و صابئين و عقايدشان و بحثهاشان حتى در محضر خليفه 9 . از نكات عجيب تاريخ ائمه اين است كه در عصر خود آنها علوم يونانى و هندى [ رواج يافت ] و احياناً بعضى آثار يونانى ترجمه شد و كوچكترين اشاره اى به صورت اعتراض به اين كار خلفا كه پول فراوانى هم خرج مىكردند نشد . 10 . آثار سفرهاى امام به عراق : الف . مدرسه اى در بغداد به وجود آمد به نام مدرسه الصادق ( المظفر ج 1 ، ص 146 ) ب . مردم عراق علاقهء بيشتر و آشنايى بيشترى پيدا كردند . ج . هشام بن الحكم كه جهمى بود ، در همين سفر شيعه و از اصحاب شد و چنان كه مىدانيم از برجستگان علماى اسلام بود . د . قبر اميرالمؤمنين عليه السلام را آشكار كرد و بناى مختصرى بر آن ساخت . ه . در همين سفر نيز بود كه ابوحنيفه مأمور شد به امر منصور چهل مسئلهء مهم و مشكل طرح كند و در محضر منصور از امام بپرسد و امام همهء آنها را با نقل آراء ديگران و دليل خودش جواب داد . 10 . كافى باب العشره : * ( ان الرجل منكم اذا ورع فى دينه و صدق الحديث و ادّى الامانة و حسن خلقه مع الناس قيل هذا جعفرى و يسرّنى ذلك و يدخل علىّ منه السرور و قيل هذا ادب جعفر ، و اذا كان على غير ذلك دخل علىّ بلاؤه و عاره و قيل هذا ادب جعفر