معاويه را بيان مىكند : 1 . ارعاب به وسيلهء قتل و غارتهايى كه مأمورين خود را مىفرستاد 2 . وعده ها و وعيدهاى فريبنده 3 . ترور و مسموم كردن ، مثل داستان مالك اشتر و عبدالرحمن بن خالد و بلكه امام مجتبى 4 . اجير گرفتن افراد دنياپرست براى دروغ بستن بر خدا و رسول و جعل احاديث 5 . اجير گرفتن جانيان بالطبع و اشرار بالطبع براى جنايت 6 . ملعبه شمردن همهء اصول انسانى از راستى و وفا : تهمت زد به اميرالمؤمنين راجع به قتل عثمان ، پيمان با امام مجتبى را زير پا گذاشت . رجوع شود به دفتر « طف » فصل مربوط به سياست معاويه ( نمرهء 51 و 52 ) . مقايسه كردن سياست على و معاويه با هم صحيح نيست ، از راه اينكه اين دو نفر در يك مسير و به سوى يك هدف حركت نكرده‌اند در مقايسه و حسابِ بيش و كمى بايد قدر مشترك وجود داشته باشد والَّا از قبيل اين است كه بگوييم آيا برف سفيدتر است يا عسل شيرينتر است ؟ و يا از قبيل اين است كه بگوييم آيا متر بيشتر است يا ليتر ؟ آيا كهربا زردتر است يا متر بلندتر است ؟ بلكه حتى دو شاعر كه هركدام داراى سبك مخصوص هستند با يكديگر قابل مقايسه نيستند ، از قبيل فردوسى و حافظ . از حضرت امير كه دربارهء شعراى جاهليت سؤال شد ، فرمود : * ( ان القوم لم يجروا فى مضمار واحد . . . ) * حد اكثر مقايسه اين است كه بگوييم آيا سبك و روش معاويه خوب است انتخاب شود يا سبك و روش على ؟ و الَّا در سبك معاويه راه همان است كه او رفت يعنى سبك سياست مكياولى و در سبك على يعنى پاسدارى مصالح عالى بشريت و معنويت ، راه همان است كه على رفت . منطق عملى معاويه منطق ربودن و اختلاس است و منطق على