قرآن شامل اينها نيست . خيرات دوبعدى و يك بعدى : زيرا نيك و خير در مقياس الهى دو بعدى است نه يك بعدى ، تنها توجه به آثار نيست ، به روح و جان عمل يعنى نيت نيز نظر هست . و اما برويم سراغ كسانى كه به قصد قربت ولى در غير حيطهء اسلام كار خير انجام داده و مىدهند ، آنها چطور ؟ ( اين بود خلاصهء شب دوم ) . شب سوم : * ( قل ان كنتم تحبون الله فاتّبعونى . ) * . دربارهء افرادى كه تابع يكى از اديان آسمانى هستند ولى مسلمان نيستند و احياناً عمل آنها مقرون به انگيزهء خدايى و آخرتى هست بايد گفت اعمال آنها مقبول است ، زيرا شرايط ، هم از جهت فعلى و هم از جهت فاعلى فراهم است . دليل مخالفين پاداش ، شامل حال اينها نيست . اما دليل عقلى آنها مبنى بر اينكه پس چه فرقى ميان مسلمان و غير مسلمان هست ، جواب اين است : فرقى كه هست همان فرقى است كه ميان يك نفر سرپرستدار و راهنمادار با يك نفر بى سرپرست و بىراهنما هست ، به اصطلاحِ قرآن فرق همان فرق مهتدى و غيرمهتدى است * ( ( فان اسلموا فقد اهتدوا ) ) * ، فرق همان فرق بيمارى است كه تحت نظر و برنامهء پزشك است با كسى كه بدون برنامهء متخصص عمل مىكند و گاهى عملش درست و گاهى نادرست است ، پس از رجوع به طبيب به او مىگويد فلان كارت خوب بود اما فلان كار و فلان كارت بد بود . برنامهء سير و سلوك انسان منحصر به كارهاى تعاونى نيست ، هزاران محرمات و مكروهات ترك كردنى و واجبات و مستحبات انجام دادنى است كه شخص مورد نظر عملًا از اجتناب و ارتكاب آنها محروم است . آقاى پاستور و اديسون فرضاً خدمتش به بشريت مقبول باشد ، از شرب خمر و . . . اجتناب نكرده و به فيض روزه و نماز و حج و هزاران جزئيات ديگر نايل نشده است ، امكان ندارد كه به پاى يك اديسون مسلمان و پاستور مسلمان برسد . اما آيات : آيهء سراب ناظر به اعمال خيره كنندهء بىروحى است