توحيد - جهان طبيعت و ماوراء طبيعت رجوع شود به يادداشتهاى جهان طبيعت و جهان ماوراء طبيعت ) * و نسبت بين آنها و يادداشتهاى مرگ . ) * . توحيد - تشبيه و تنزيه رجوع شود به بدايع الحكم ، صفحهء 169 . توحيد - كلام ، مسئلهء جبر و اختيار و نفى صفات مغاير ذات و پيدايش قدريه و جهميه و بعد پيدا شدن معتزله و احاديث دالّ بر جبر كه نقل شده در فجر الاسلام ، آخرين فصل ، صفحهء 283 تحت عنوان « القدرية و المعتزلة » تاريخچهء نسبتاً خوبى نوشته است . ضمناً نشان مىدهد هستهء علم كلام از كجا و از چه مسئله اى و به وسيلهء چه اشخاصى پيدا شد . ايضاً رجوع شود به تاريخ علم كلام جديد ، ترجمهء فخر داعى . توحيد : و نحن اقرب اليه منكم - شعور مخفى انسان انسان خودش به خودش از همهء اشياء و از همهء كسان ديگر نزديكتر است . آيا آدمى خودش به خودش نزديكتر است يا پدرش ؟ البته خودش . آيا خودش به خودش نزديكتر است يا مادرش ؟ البته خودش ، و همچنين فرزندانش و همسرش و رفيق و معاشرش . اما خداوند از خود انسان به خودش نزديكتر است ، هم از جنبهء علمى و هم از جنبهء ذاتى . اما از جنبهء ذاتى به همان دليلى كه در حكمت الهى ثابت شده كه علت مقوّم معلول و هويت ذاتش تعلق به علت است و با قطع نظر از علت نيستِ مطلق است . پس وقتى كه ملاك كيان و