22 . در صفحهء قبل گفتيم كه در دين تجاوز جايز نيست ، هرچند مجازات جايز است و فرق است بين تجاوز و مجازات . تجاوز با علاقه سازگار نيست اما مجازات سازگار است . در اينجا بايد به مسئلهء سياست دينى مخصوصاً سياست على عليه السلام توجه شود و با سياست معاويه مقايسه شود ( 1 ) . 23 . در ورقهء كرامت نفس ) * بحث كرديم كه در اخلاق اسلامى در عين اينكه يك نوع خود شكنى و خود گم كردن و خود فراموش كردن هست ، نوعى خود رعايت كردن و خود بازيافتن نيز هست . نوعى از خودى بايد خوار و ذليل بشود ( * ( طوبى لمن ذل فى نفسه ) * ) كه از آن به تواضع و فروتنى و شكسته نفسى تعبير مىشود و نوعى از خود بايد عزيز بماند ( * ( اطلبوا الحوائج بعزة الانفس ) * ) . در آن ورقه ها [ گفتيم ] كه در اسلام حقارت و مهانت مردود است در عين اينكه برترى طلبى نيز مردود است . برترى خواهى ، عظمت نسبى يعنى تقدم بر ديگران است كه لازمه اش ميل به تأخّر ديگران است ، مسابقه بردن است كه خالى از ميل به عقب ماندن ديگرى نمىتواند باشد ، تنازع بقاست كه غلبهء نسبى در آن معتبر است . اما كرامت و بزرگوارى و احترام ذات به معنى ارزش فى حد ذاته است . اينجا اين سؤال پيش مىآيد كه آيا آنچه در ورقه هاى كرامت نفس ) * گفته شد مبنى بر ارزش ذاتى فضايل اخلاقى از نظر اسلام ، با آنچه در اين ورقه ها گفته شد كه يگانه منطق و مبناى فضايل روحى معرفة الله است منافى نيست ؟ چنان كه در آن ورقه ها گفتيم اصل كرامت نفس مبتنى بر اين است كه روح قطع نظر از بدن و شئون بدنى كمال و جمال و جلالى دارد ، پس مانعى ندارد كه انسان در عين خودخواهى و خودپرستى داراى صفاتى عالى باشد . جواب اين سؤال اين است كه كرامت نفس و شرافت نفس مادامى كه با پى بردن به مقام واقعى روح و نفس و استقلال و متبوع بودن آن مقرون نباشد

--> ( 1 ) رجوع شود به ورقهء مربوط به اين مطلب .