خود اشياء انجام مىدهند . طرز كارشان نشان مىدهد كه يا خودشان ذى شعورند ( شعورى ما فوق شعور انسان ) و يا آنكه از طرف ذى شعورى هدايت و رهبرى مىشوند ، نظير سفينه هاى فضايى كه دستگاه زمينى آن را هدايت و رهبرى مىكند . قرآن كريم اصل هدايت را در مورد اجرام سماوى به كار برده است : * ( و اوحى فى كل سماء امرها ) * و همچنين : * ( رفع السموات به غير عمد ترونها . ) * در مورد حيوان هم دارد ، از قبيل : * ( و اوحى ربك الى النحل . ) * در مورد انسان هم دارد ، از قبيل : * ( و جعل لكم السمع و الابصار و الافئدة ) * يا : * ( فألهمها فجورها و تقويها . ) * . اما دربارهء نباتات فعلًا چيزى در نظر ندارم ، شايد آيهء * ( و النجم و الشجر يسجدان ) * ناظر به اين معنى باشد . اما علم : دربارهء جمادات كافى است كه نظريهء جاذبهء عمومى نيوتن را در نظر بگيريم . گاهى افراد خيال مىكنند كه يك لفظ از قبيل جاذبه يا غريزه مطلب را حل مىكند ( 1 ) اما از خود نيوتن بپرسيد مىگويد نمىدانم چيست ، همين قدر مىدانم كه كشش و جذب و انجذابى هست ، حقيقتش چيست نمىدانم . قرآن مىگويد : * ( و اوحى فى كل سماء امرها ) * يا مىگويد : * ( رفع السموات به غير عمد ترونها ) * . امام هشتم فرمود : * ( فهناك عمد و لكن لاترونها . ) * . در تفسير نوين ، صفحهء 147 به نقل از كتاب قانون بزرگ از نيوتن

--> ( 1 ) اين مطلب را اينطور بايد در نظر گرفت كه آيا علم يا فلسفه مىتواند ثابت كند كه جاذبه داشتن خاصيت ذاتى جسم است نظير بُعد داشتن و ساير احكام هندسى و مقدارى كه غيرقابل انفكاك است محال است كه جسم از خاصيتهاى مربوط به هندسهء فضايى و سطح از خاصيتهاى مخصوص هندسهء مسطحه منفك گردد ؟ آيا مانعى دارد كه عالم اجسام بميرد يعنى فاقد نيروى جاذبه باشد ؟ ما در مورد جاذبه نمىتوانيم بگوييم لازمهء جسميت و جرميت هست ، هرچند نمىتوانيم ثابت كنيم كه لازمهء جسميت و جرميت نيست مگر بنا بر اثبات صور نوعيه ( تأمل شود ) . ولى پس از آنكه خواص اجسام جامد را دانستيم و لازمهء تركيب و تأليف مكانيكى آنها را دانستيم ، مىتوانيم حكم كنيم كه هدايت يافتن آنها زايد بر وجود آنهاست و لازمهء ساختمان آنها نيست .