پيروى كردند . او مردم را به عمل به قرآن و سنت پيغمبر و به كار گماشتن اهل فضل دعوت مىكرد . حارث شكست خورد و در سال 128 كشته شد و جهم اسير شد و كشته شد . شهرت جهم تنها به مسئلهء جبر نبود . او متعرض مسائل مهم ديگرى نيز شد ، از جمله مسئلهء نفى صفات بارى و تأويل آيات موهم تشبيه و اينكه قرآن مخلوق است و اينكه خدا در قيامت ديده نمىشود و اينكه خلود نيست زيرا حركات غير متناهيه محال است . بسيارى از علما به مخالفت با او برخاستند ، مخصوصاً به خاطر دو مسئله : يكى جبر و ديگرى تجرّى در تأويل قرآن . قدريه و جهميه هر دو در فرقه هاى بزرگتر هضم شدند . بسيارى اوقات معتزله را بر خلاف ميل خودشان قدريه خواندند از جهت اينكه قائل به اختيار بودند ، و در عين حال از جهت اينكه در مسئلهء نفى صفات و مخلوقيت قرآن و نفى رؤيت بارى با جهم همعقيده بودند جهميه نيز - بر خلاف ميل خود معتزله - خوانده شدند . 24 . همان طورى كه قبلًا گفتيم مقصود از قدريه قطعاً قائلين به عموم تقدير نيستند ، زيرا قرآن تصريحات زيادى دارد كه همه چيز مقدّر و مقضىّ است . مىماند دو احتمال ديگر : اگر بگوييم مقصود از قدريون جبريون هستند وجه شبهى بين آنها و مجوس نيست . بعيد است كه مقصود تشويه آنها باشد به بيان اينكه اينها مانند مجوس گمراهند ، كه اگر هم گفته بود مشركين امت يا يهود امت باز درست بود . ولى اگر بگوييم مقصود ، منكرين تقدير در اعمال عباد مىباشند تشبيه تمام است ، زيرا مجوسيها هستند كه حق را از مبدئيت براى شرور تنزيه مىكنند . مؤيد مطلب اينكه صدر اسلام هم از اين حديث منكرين تقدير را فهميده‌اند . 25 . در تاريخ علم كلام ، تأليف شبلى نعمان ، ترجمهء فخر داعى ،