معارف ، اخبار و روايات حجت است يا نه ؟ به عقيدهء قشريون حجت است ولى به عقيدهء ما حجيت اخبار در اصول عقايد از قبيل حجيت در مسائل طبى و تاريخى و جغرافيايى و رياضى است كه حجت نيست بلكه ارشاد است و اگر ديديم منطبق است بايد از همين جا بفهميم كه گويندهء حديث فوق العاده بوده است . ضمناً مطلب ديگرى هم هست و آن حجيت عقل است در احكام . بدون شك عقل در همه جا حجت است ولى عقل در فلسفهء احكام راه ندارد . چه كلام بزرگى است كلام مولى : * ( الانسان عدو لما جهله . ) * بيانات صدرالمتألهين تنها نفهميدنى نيست ، بلكه انسان بايد دهها سال زحمت بكشد و جان بكند تا آن وقت نفهمد . قوهء فكر و استدلال : 13 . در مبحث معرفت نظرى و استدلالى ، بحث از اينجا بايد شروع شود كه استدلال يعنى چه و تعريف فكر كه مىگويند : « الفكر حركة الى المبادى - و من مبادى الى المراد » . تشبيه تفكر استدلالى به راه رفتن روى نردبان و اينكه هر پله اى مقدمهء پلهء ديگر است . قوهء متصرفه منقسم مىشود به مفكَّره و متخيله . عمده در باب استدلالات دو مطلب است : يكى داشتن مواد اوليهء يقينيه و اصول متعارفهء اوليه ، ديگر اعتبار شكل استدلال و منطق صورى به اصطلاح . قياس و استدلال و ترتيب و تنظيم فكر و توليد نتيجه و زايش فكرى در رياضيات كه ساده ترين علوم است خيلى واضح و مشهود است كه اجمالًا مىرساند كه انسان قادر است با سوار شدن به مركب عاقله راههايى را طى كند . در عصر ما رياضيات خيلى ترقى كرده است . فيزيك و رياضى به هم آميخته است . ولى معرفت عملى از طريق افاضه و جوشش علم باطنى و لدنّى است . كلمهء علم لدنّى از قرآن اقتباس شده است . جملهء مولى : * ( قد احيا عقله و امات نفسه ) * . . . همچنين : * ( من اخلص لله اربعين صباحاً . . . ) * همچنين : * ( ان من احب عبادا لله اليه عبداً . . . و هجم بهم العلم . . . ) * و همچنين جملهء حديث عنوان بصرى : * ( ان اردت العلم فاطلب اولًا فى نفسك حقيقة العبودية و اطلب العلم باستعماله و استفهم الله يفهمك ) * و همچنين داستان جوانى كه