« يخفق و يهوى » و در كافى است ، مسئلهء معرفت عملى را تأييد مىكند . داستانى تحت عنوان « امسيت كردياً و اصبحت عربياً » نقل مىكنند . داستان سلامان و ابسال نيز رمزى براى معرفت عملى است . الف . تعريف استدلال . ب . زايش و توالد فكرى . ج . اختلاف در الهيات و اعتراف در رياضيات . د . استدلال جنبهء خصوصى دارد از اين نظر كه همه نمىتوانند ابن سينا بشوند و معرفت عملى جنبهء عمومى دارد و حكمت عام است . از طرف ديگر معرفت عملى جنبهء شخصى دارد كه براى منكرين مفيد نيست . براى منكرين و ماديين و مرددين بايد استدلال كرد و برهان آورد . قشريون اين دو جنبهء خصوصى و عمومى را به هم اشتباه كردند و در جواب منكرين جوابى جز تكفير و تحقير ندارند و حال آنكه به قول ابن ابى العوجاء ، حضرت صادق در كمال نرمش جواب منكرين را مىداد . داستان ابن مقفع و ابن ابى العوجاء در الكنى و الالقاب . ه . قشريون استدلال و ترتيب صغرى و كبرى را بدعت شمردند و گفتند : من تمنطق تزندق ، و حال آنكه اين روش روش عجزه است . و . شيعه در ابتدا اين جمودها را نداشت ، اخيراً اين سير قهقرايى پيدا شده است . ز . ارزش و مقام صدرالمتألهين در مقابل فلسفه هاى مادى . در مقابل فلسفه هاى مادى نمىشود از نور باطن و وجدان و ضمير صحبت كرد ، زيرا همچنان كه گفتيم جنبهء شخصى دارد . امام صادق كه آيهء * ( اياك نعبد و اياك نستعين ) * را آنقدر تكرار كرد كه فرمود : * ( حتى سمعتها من قائلها ) * ، در مقام استدلال شكل يك فرد عادى را به خود مىگيرد . 14 . از جمله آثارى كه دلالت مىكند بر عرفان عملى ، ذيل كلام على عليه السلام به كميل است :