1 . از نظر ما بايد حتماً بلندى گردن زرافه و شاخ وسط پيشانى كرگدن توجيه شود . 2 . نظر شيخ اشراق و شعر منظومه راجع به اينكه نسبتهاى اين عالم متطابق است با نسبتهاى آن عالم . توحيد و تكامل - نظريهء ابن خلدون ، جاحظ ابن خلدون در بحث نبوت مقدمهء تاريخ خود ( ص 114 ) تصريح مىكند كه آخرين درجهء جماد قابل تحول به اول درجهء نبات و آخرين درجهء نبات قابل تحول به اول درجهء حيوان است و بلكه كليتى ذكر مىكند كه شامل انتقال حيوان به انسان نيز هست . در كتاب احياى فكر دينى ، اقبال پاكستانى ، صفحهء 154 مىگويد : . جاحظ نخستين بار به اين مطلب اشاره كرد كه در زندگى مرغان در نتيجهء مهاجرت تغييراتى پيدا مىشود . پس از آن ابن مسكويه كه از معاصران بيرونى بود ، به اين شكل يك نظريهء قطعىتر داده . . . توحيد - آثار معرفت و ايمان به حق شيخ الرئيس در نمط نهم اشارات مىگويد : العارف شجاع . . . توحيد - خوشبينى و عشق از خواب سحر چو ديده بگشايى در چرخ نگر كه بىتماشا نيست بزم عجبى است محفل گردون شور طرب است و هيچ آوا نيست