يناله عن انواع الفساد . در اين حديث نيز به هر دو فلسفهء نماز ، هم به جنبهء فردى و عرفانى او و هم به جنبهء اخلاقى و فلسفهء اجتماعى او اشاره شده است . دو هدف انبيا در نماز است : پيغمبران دو هدف داشته‌اند : يكى كشاندن قلبها و روحها به عالم بالا * ( ( يا ايها النبى انا ارسلناك شاهداً و مبشراً و نذيراً . و داعياً الى الله باذنه . . . ) ) * ديگر برقرار كردن عدالت در اجتماع * ( ( . . . ليقوم الناس بالقسط ) ) * . البته هدف اولى در عين اينكه استقلال دارد مقدمهء دومى نيز هست . نماز ، هم به هدف اولى انبيا كمك مىكند و هم به هدف دومى . مجموعاً از آنچه گفته شد معنى * ( الصلاة عمود الدين ) * روشن شد و معلوم گشت كه مبالغه نيست . عبادت ، پشتوانهء قانون و اخلاق : ما در ورقه هاى عدالت اجتماعى گفتيم كه اجتماع و زندگى مدنى به دو چيز احتياج مبرم دارد . هيچ مفكرى در دنيا پيدا نشده كه منكر يكى از اين دو چيز بشود : قانون و اخلاق . در آنجا گفتيم كه پشتوانهء ايندو ايمان است . اگر ايمان نباشد وضع مقررات به نام قانون ، و پند و اندرز به نام اخلاق ، بى فايده و بىثمر و لااقل بسيار كم ثمر و اثر خواهد بود . مسجد از نظر اسلام از اجتماع و از علم و از امنيت و از آزادى و از اخلاق و عدالت جدا نيست : عليهذا نماز كه مذكَّر ايمان است ، پشتوانهء عدالت اجتماعى و اصل مساوات و رعايت حقوق اجتماعى است . مسجد از اجتماع و از امنيت اجتماعى جدا نيست . مسجد پشتوانهء قانون عادلانه است . مسجد پشتوانهء پند و اندرزهاى اخلاقى است . سرّ موفقيت اسلام اين است كه عدالت و عبادت را به هم توأم كرده ( 1 ) ، مسجد را پشتوانهء دادگسترى و شهردارى و شهربانى قرار داده است . چرا به امر به معروف و نهى از منكر احتساب مىگفتند ؟ : در قديم امر به معروف و نهى از منكر را كه شامل تمام كارهاى شهردارى و قسمتى از كارهاى شهربانى امروز بود ، احتساب مىگفتند . با كلمهء « محتسب »

--> ( 1 ) يعنى به تعبير محمد قطب : در منهج تربيتى خود ، عبادت را ركن قرار داده است .