همان طورى كه در ورقه هاى توبه گفته‌ايم هيچ چيز به دليل لذت بخش بودن گناه نيست ، بلكه به دليل اينكه موجب آلام ديگرى يا مانع لذات ديگرى مىشود حرام است . به عبارت ديگر ، هر لذت مادامى كه فتنه انگيز و مفسده خيز نباشد حرام نيست . لذت از آن جهت كه لذت است هرگز حرام نيست . اگر غنا به دليل لذت بخش بودن حرام بود ، استماع آواز بلبل و آواز جويبار و آبشار هم بايد حرام باشد . بعلاوه - چنان كه بعداً گفته خواهد شد - در اسلام خواندن قرآن با لحن خوش و اداء اذان با صوت خوش مستحب است . براى اينكه علت حرمت استماع آوازهاى لهوى را بدانيم لازم است اين را بدانيم كه همهء آوازهاى مطبوع و لذت بخش يك نوع اثر ندارد . قبلًا گفتيم كه آواز خوب با افكار و خيالات و احساسات سروكار دارد . بايد بدانيم كه هر نوع آوازى با نوعى احساسات سروكار دارد : بعضى با احساسات شهوانى و جنسى ، و بعضى با احساسات سلحشورى و احياناً انتقامى ، و بعضىها با احساسات معنوى و الهى سروكار دارد ، بعضىها رخوتآور است ، موجب استرخاء اعصاب و دشمن اراده و تصميم اخلاقى است ، منفسخ كنندهء تصميمات است و بعضى ديگر برعكس مصمم كن و تصميم ايجادكن و محرك به سوى هدفهاى عالى و فداكارى است . بعضى از آوازها حالت خضوع و خشوع قلبى ايجاد مىكند و بعضى ديگر خدا را از ياد انسان مىبرد و ملهى عن ذكر الله است . عليهذا اينكه گفته مىشود موسيقى غذاى روح است سخن درستى است اما اين جمله به تنهايى دليل خوبى نمىشود ، چون انسان - همان طورى كه در ورقه هاى الاسلام يعلو و لايعلى عليه گفته‌ايم - از لحاظ روحى يك دهان ندارد ، دهانها دارد . با يك دهان علم مىخواهد و با دهان ديگر مقام و تسلط ، با دهان ديگر محبوبيت و افتخار ، با دهان ديگر احسان و مهربانى ، با دهانى ديگر جمال و زيبايى و با دهانى ديگر ذكر خدا و اتصال با ملكوت و با دهانى شهوات و با دهانى كينه جويى و انتقام . بايد ديد اين غذاى روح غذاى