مقتضيات زمان مقالهء دكتر رحمت مصطفوى ، كيهان 20 / 2 / 52 ، صفحهء 2 . زمان و مقتضيات آن رجوع شود به جزوهء سؤال و جواب از سلسله مسائل ايدئولوژيك ( شمارهء 3 ) از انتشارات ابوذر . معمولًا مىگويند در برابر حركت زمان و تحول اجتماع دو نظريه وجود دارد : نظريهء محافظه كاران كه سنت گرا هستند و طرفدار حفظ سنتها ، و سنتها را نگهدارندهء بنياد و اندام اجتماع مىدانند و انهدام سنتها را مساوى هرج و مرج و درهم ريختگى و آشفتگى و احياناً فنا و انهدام اجتماع ، و نظريهء انقلابيون كه سنتها را به منزلهء قيد و بند و قالبهاى متحجر مىدانند و معتقدند كه سنت گرايى باعث ركود و توقف و تحجر و كهنگى و پوسيدگى و تأخر و انحطاط است . محافظه كار به خطر مرگ جامعه مىانديشد و انقلابى به خطر جمود و تأخر و انحطاط و توقف . پس دو نظريه از نظر سنتها بيشتر در كار نيست : نظريهء حفظ و نگهدارى سنتها و نظريهء درهم كوفتن و شكستن و دور ريختن آنها . ولى نظريهء اسلام مبتنى بر دو گونه سنت است : سنتهاى ثابت و نگهداشتنى و قابل انطباق با همهء زمانها ، و سنتهاى متغير و وابسته به تاريخ و زمان . ثابتهاى اسلامى همه از نوع محتوا و حقيقت نيست ، قشرها و قالبها هم برخى ثابت است . مثلًا روح و حقيقت نماز ذكر الله است اما اندام و قالب مشخص دارد و همچنين است حج ، اما جهاد با شمشير يك قالب ثابت نيست . رجوع شود به ورقه هاى اخلاق و تربيت زنان و همچنين ورقه هاى تعليم و تربيت اسلامى - منزل صادقى ، شب هفتم .