كشاورز انسانها باشد ( 1 ) . اما رشدِ بهره بردارى از ساير سرمايه هاى انسانى و اداره و به كارگرفتن آنها و پرورش دادن آنها و بهره بردارى از آنها و سامان دادن و سازمان دادن به آن نيروها و آزاد كردن و حرارت بخشيدن و از سردى و افسردگى و جمود خارج كردن آنها و باز كردن آنها يعنى پاره كردن زنجيرهاى معنوى و روحى آنها كه : * ( و يضع عنهم اصرهم و الاغلال التى كانت عليهم ) * ، اينچنين رشدى همان است كه امروز به نام مديريت و يا رهبرى ناميده مىشود . درباره رشد فردى و شخصى بايد توضيح دهيم كه مثلًا قواى عقلانى و هوشى و ادراكى انسان يكى از سرمايه هاست . اينها نيازمند به حسن اداره و حسن بهره بردارى است . مثلًا قوه حافظه ، از اين قوه چگونه بايد بهره بردارى كرد ؟ بعضى خيال مىكنند كافى است كه حافظه اى قوى و نيرومند داشته باشند و بعضى ديگر خيال مىكنند چون حافظه شان ضعيف است پس ديگر هيچ كار علمى و فكرى فايده ندارد هيچ فكر نمىكنند كه حافظه هم نيازمند به مديريت است ، نيازمند به رهبرى است ، نيازمند به روش و متد خاص است . اگر بنا شود انسان حافظه را مانند يك انبار بداند كه بدون هيچ ترتيب و نظم و حسابى هى بايد مطالعه كرد و روانه و سرازير به انبار حافظه كرد ، هيچ حافظه اى چندان مفيد نخواهد بود . ولى اگر انسان حافظه خود را اداره كند ، رهبرى كند ، با روش و متد از آن بهره بردارى كند ، آن را مانند كتابخانه اى منظم قرار دهد كه قفسه هاى كتاب به تناسب موضوعات و قطع كتابها به نظم شده است و كتابها رديف چيده شده‌اند نه اينكه هر كتابى پهلوى هركتابى قرار گرفته و كتابها روى هم ريخته شده ، آن وقت خوب مىتواند از آن استفاده كند . افرادى كه كتابهاى متفرقه بىترتيب مطالعه مىكنند ، امروز كتابى تاريخى ، فردا كتابى روانشناسى ، پسفردا كتابى سياسى ، روز ديگر

--> ( 1 ) . * ( كزرع اخرج شطأه . . .