5 . تعدد بيع و شراء ( 1 ) به سه نحو : شراء : الف . در مورد معامله نقد ربوى مثلًا جيّد را به مبلغى مىفروشد و ردى را به همان مبلغ مىخرد . مثلًا نيم من گندم خوب را به يك تومان مىفروشد و يك من گندم بد را به همان مبلغ مىخرد ( 2 ) . ب . در مورد قرض . مقترض متاع خود را نقد مىفروشد و سپس همان را به مبلغ بيشتر نسيئه مىخرد . ج . باز هم در مورد قرض . مقرض متاع خود را نسيئه مىفروشد و همان را نقداً به مبلغ كمتر مىخرد . در مورد قسم اول ممكن است ثمن معامله دوم عين ثمن معامله اول باشد يا مثل آن باشد . لكن از شيخ ( ره ) در تهذيب نقل شده است اشكال در موردى كه ثمن عين شخصى باشد ( 3 ) ( عروة ، جلد 2 ، مسأله 61 ، صفحه 49 ) ( 4 ) و تعليلى كه در آنجا ذكر شده است شامل هر دو مورد مىشود . محكى عبارت شيخ چنين است : فاذا باع حنطة مثلًا بدراهم لايجوز له ان يأخذ عوض الدراهم حنطة ازيد لأنه بمنزلة ان يكون باع حنطة بحنطة بزيادة . سپس مرحوم سيد مىفرمايد : و نظره فى ذلك الى التعليل فى خبر على بن جعفر عن أخيه قال : سألته عن رجل له على اخر تمر او شعير او حنطة ، ايأخذ

--> ( 1 ) . رجوع شود به صفحات 398 - 401 و 405 و 420 و بيانى كه در صفحه 359 كرده‌ايم راجع به رابط بودن پول و رابط بودن كالا . ( 2 ) . اين قسم هيچ مانعى ندارد و مىتواند مصداق صحيح « نعم الشىء الفرار من الحرام الى الحلال » باشد زيرا رباى نقدى ، رباى حريمى است و ملاك قائم به نفس صورت است . ( 3 ) . كلام شيخ ناظر به عين شخصى نيست . مىگويم [ مقرّر ] : اين مسأله را مشروحاً در غنائم ميرزاى قمى ( ص 560 ) مطرح كرده است ، فراجع . ( 4 ) . رجوع شود به صفحه 401 و 405 .