بقيمته دراهم ؟ قال عليه السلام : اذا قوّمها دراهم فسد لان الاصل الذى يشترى به دراهم فلايصح دراهم بدراهم . حيله به صورت دو هبه : 6 . معامله را به صورت دو هبه درآوردند ، هركدام جنس خود را به ديگرى ببخشد بدون قصد معاوضه يا اشتراط هبه در هبه . تبارؤ : 7 . معامله را به صورت اقراض از طرفين درآورند و سپس تبارؤ كنند . هبه زياده : 8 . دو مقدار متساوى را معاوضه كنند و زياده را صاحب زياده هبه كند . ضمّ غير جنس : 9 . ضمّ غير جنس ( 1 ) ، مثلًا هزار درهم و يك دينار را به دو هزار درهم معامله كنند . اين قسم نيز در روايات آمده است ( 2 ) . تبديل بيع به صورت صلح : 10 . تبديل بيع به مصالحه ، بنا بر اينكه رباى معاملى را در خصوص بيع جايز ندانيم چنان كه فتواى مرحوم آقا سيدابوالحسن است و اين در رباى معاملى است ( 3 ) .

--> ( 1 ) . رجوع شود به صفحات 355 و 386 و 390 و 396 و 411 و 415 . ( 2 ) . بايد توجه داشت كه در مثال مذكور كه در روايت آمده است چون بيع صرف است تقابض فىالمجلس لازم است و حيله رباى قرضى نمىتواند باشد . در حقيقت چنين معامله اى وقتى عملًا وقوع پيدا مىكند كه واقعاً شخصى بخواهد يك دينار را با هزار درهم معاوضه كند ( آنچه عملًا وجود داشته و تصحيح شده كار صرافها بوده است ) بدون اينكه احتياج به قرض داشته باشد و موضوع اجل به حساب آيد . ( 3 ) . شماره هاى 5 ، 6 ، 7 ، 8 و 9 در مسأله 61 عروه و شماره 4 در مسأله 56 آمده است . شماره هاى 1 ، 2 ، 3 ، 4 ، 5 ، 9 و 10 در مورد رباى قرضى و شماره هاى 3 ، 5 ، 6 ، 7 ، 8 ، 9 و 10 در مورد رباى معاملى قابل اجراست .