آيا اصل در مثليات وزن است ؟ : 5 . آيا اصل در مثليات وزن است ، و كيل و عَدّ اماره بر وزن است يا هركدام از وزن و كيل و عَدّ بنفسه مستقل مىباشند ( 1 ) ؟ حق اين است كه نمىتوان وزن را هميشه اصل دانست چنان كه در جنسهاى فابريكى مثل ليوان ، نعلبكى اصل همان عدّ است اگرچه براى سهولت وقتى كه مقدار زياد باشد ممكن است توزين كنند ولى در اينجا وزن اماره بر عدّ است . به طور كلى چون ماليت هر چيز به مفيد بودن آن است يعنى به اثرى كه قائم است به متاع و مقصود است ، لذا هر چقدر اندازه اين اثر بيشتر باشد ماليت بيشتر است و براى تعيين مقدار اثر مفيد ، گاهى وزن و گاهى كيل و گاهى عدّ و گاهى چيزهاى ديگر مناسب است . بلى در بسيارى از امور وزن اصل است و عدّ اماره بر وزن است و گاهى برعكس مانند جنسهاى فابريكى كه اصل در آنها عدّ است و ممكن است مقدار زياد از آن را براى سهولت با توزين معامله كنند . ربا در معدود : 6 . در بند 3 گفتيم مراد از * ( ما لايكال و لايوزن ) * چيزهايى است كه به مشاهده معامله مىشوند ( نه معدود ) . از مثالهايى كه در روايات امده است مىتوان معنى معدود را فهميد : اكنون در تتميم همان سخن مىگوييم كه در روايات براى * ( ما لايكال و لايوزن ) * مثالهايى زده شده است از قبيل ثوب ، بعير ، عبد ، بيضه . در مورد ثوب و بعير و عبد معلوم است كه از قبيل مشاهَد است . در مورد بيضه اگر چه معدود است ولى مانند معدودهاى فابريكى نيست و مشاهده هم در تشخيص آن دخالت دارد ، زيرا تخممرغ را مثلًا به ريز و درشت توصيف مىكنند ولى هركدام از ريز و درشت نيز اقسامى دارد كه فقط با مشاهده تعيين مىشود و اين بر خلاف معدودهاى فابريكى است كه با توصيف قابل تعيين است و مشاهده در آنها لازم نيست . خلاصه آنكه از امثله اى كه در روايات آمده است نمىتوان فهميد كه در مطلق معدود ربا نيست ( 2 ) .

--> ( 1 ) . رجوع شود به جلد دوم عروه ، مسأله 43 . ( 2 ) . مىگويم [ مقرّر ] : در سرائر ، باب الرّبا ، از شيخ ( ره ) نقل كرده است كه بيع معدود به تفاضل نسيئه جايز نيست .