الزامى هست كه حتماً تأويل و توجيهى بشود ؟ اگر بنا به توجيه و تأويل باشد چه دليلى هست كه سخن عرفا درست نباشد و حتى غرايز مادى نيز ريشه غير مادى نداشته باشد و انسان ، به اصطلاح موحّدِ در خواستن و طلب كردن آفريده نشده باشد ؟ 11 . راه صحيح ، تجزيه و تحليل فعاليتهاى بشرى است تا معلوم شود كه ريشه فعاليتها در كجاست . 12 . اينكه اميرالمؤمنين عليه السلام مىفرمايد كه : * ( الهى ما عبدتك خوفاً من نارك و لا طمعاً فى جنتك و لكن وجدتك اهلًا للعبادة فعبدتك ) * تجلى اصالت حس دينى است ، همچنين كلام آن حضرت : * ( هب لى صبرت على عذابك فكيف اصبر على فراقك و هب لى صبرت على حرّ نارك فكيف اصبر عنالنظر الى كرامتك ) * ، همچنين : * ( يارب يارب يارب ، قوّ على خدمتك جوارحى و اشدد على العزيمة جوانحى . . . و اشتاق الى قربك فى المشتاقين . . . ) * 13 . به عقيده ويليام جيمز غالب ميلهاى ما از عالم ماوراءالطبيعه سرچشمه مىگيرد ، زيرا با حسابهاى مادى جور نمىآيد ، چنان كه در ورقه اى تحت همين عنوان نقل شد . 14 . در ميان علماى مبرّز جديد كسانى كه بيش از همه شهرت جهانى دارند و بيش از همه اصرار دارند كه براى تمايلات ماوراءالطبيعه اصالت قائل شوند سه نفرند : برگسون ، ويليام جيمز ، الكسيس كارل ( 1 ) . جوجه ماديها چنان وانمود مىكنند كه علم صد درصد كشف كرده است كه ريشه اديان چيست و از كجاست . براى يك نفر جاهل چنين توهم مىشود كه همانطورى كه ثابت شده كه آب از چه تركيب شده و مادى است ، معلوم شده كه اديان ريشه مادى دارند در صورتى كه اولًا صف بسيار نيرومندترى از علماى طبيعى ، الهى و دينى هستند . براى نمونه رجوع شود به كتاب اثبات وجود خدا و

--> ( 1 ) . رجوع شود به ورقه هاى دعا .