ولى بعضى مسائل مربوط به معرفة النفس ، ساده و عمومى فهم و در عين حال بسيار مفيد است . يكى از آن مسائل همين است : * ( دواؤك فيك و داؤك منك . ) * 13 . عطف به نمره 11 بايد توجه داشت كه معنى جمله * ( دواؤك فيك و داؤك منك ) * تنها اين نيست كه مركز درد و دوا خودت هستى نه بيرون ، بلكه عنايت به اين است كه در اختيار خودت هم هست علاوه بر اينكه در خودت است در اختيار خودت است ، بلكه شايد بيشتر عنايت به اين جهت باشد كه در اختيار خودت است ولو آنكه خود دوا يا درد ، بيرونى باشد ، و چون اراده و عقل و علم دارى پس مثل اين است كه حتى بيرون هم نيست بر خلاف گياه و حيوان كه چون از اين مزيت بىبهره است بيكاره است و مقدراتش در دست خودش نيست و خودش تقدير نمىكند وجود خود را ، خودش قضا و قلم قضايى خود نيست . 14 . دواؤك فيك و ما تبصر وداؤك منك و تستنكر ( 1 ) و انت الكتاب المبين الذى باحرفه يظهر المضمر أ تزعم انك جرم صغير و فيك انطوى العالم الاكبر در اين سه شعر ، مخصوصاً دو شعر آخر بشر را به ارزش ذاتى و مقام والاى خود آشنا مىكند ، سرّ * ( لقد كرمنا بنىآدم ) * را به او مىفهماند . ارزش ذاتى بشر در مشرق زمين بيشتر از جنبه ملكوتى و الهى است ، از آن جهت است كه جام جم و آينه جهاننما و جهانبين و خليفةا لله و مظهر جميع اسماء و صفات است . و اما در مغرب زمين از جنبه زمينى قضيه است ، از آن جهت كه هر بشرى داراى شخصيت ذاتى و حيثيت ذاتى قابل احترام و حقوق ذاتى يكسان غيرقابل سلب و انتقال است مورد توجه است . اعلاميه هاى حقوق بشر در مغرب زمين همه براساس به رسميت شناختن شخصيت ذاتى بشر و اعتراف به حقوق اوست . پس يك مبحث در باب اين اشعار مبحث ارزش ذاتى بشر

--> ( 1 ) . يا : و ما تشعر