مرتضى مطهري
182
يادداشتهاى استاد مطهرى ( فارسي )
بعلاوه چند ايراد وارد است : الف . در اين بيان براى مدنى بودن انسان ريشه فطرى قائل نيست مگر از ناحيه اضطرار ، كه در صفحات 120 و 129 و 130 تصريح شده . فقط در صفحه 115 چيزى است كه اندكى منافى با اين نظر است . ب . بنا بر اينكه اجتماع تعاونى تصالح اضطرارى است ، پس وحدت اوليه چگونه حاصل شد ؟ ج . در اين بيان به اختلاف گروهى كه گاهى ريشه هاى طبقاتى و گاهى ريشه خونى و نژادى و گاهى ريشه مسلكى دارد ، اشاره نشده است . د . در اين بيان [ به ] مهمترين اختلافى كه در خود قرآن است يعنى نوع اختلاف و تضاد هابيل با قابيل ، موسى با فرعون ، نمرود و ابراهيم ، خاتمالانبياء و قريش كه از نوع اختلاف مسلكى است ، اشاره اى نشده است . ه . در اين بيان نقش انبيا حكميت و داورى و رفع اختلاف است ، نه مبارزه و عمل . و . در اين بيان به مفاد آيه * ( لقد ارسلنا رسلنا بالبينات و انزلنا معهم الكتاب و الميزان ليقوم الناس بالقسط وانزلنا الحديد فيه بأس شديد و منافع للناس و ليعلم الله من ينصره و رسله بالغيب ان الله قوى عزيز ) * توجه نشده است و حال اينكه اين آيه هم درباره فلسفه دين و علت بعثت انبياست . مخصوصاً به مضمون جمله * ( « وانزلنا الحديد » كه مفهوم مبارزه خونين را مىرساند و به مفهوم « * ( و ليعلم الله من ينصره و رسله بالغيب ) * » كه مفهوم مبارزه دسته جمعى را مىرساند ، هيچ توجه نشده است . 7 . در صفحه 127 شروع مىشود به تفسير : الف . كان الناس امة واحدة . . . ظاهر الاية يدل على ان هذا النوع قد مرّ عليهم فى حيوتهم زمان كانوا على الاتحاد و الاتفاق و