ديگر از تضاد ، يعنى تضاد دو گرايش علوى و سفلى انسان ؟ 3 . سوره يونس ، آيه 19 : و ما كان الناس الَّا امة واحدة فاختلفوا ولولا كلمة سبقت من ربك لقضى بينهم فيما فيه يختلفون . ( ر . ك : الميزان ، جلد 10 ، صفحات 28 - 30 ) 4 . سوره هود ، آيات 118 و 119 : ولوشاء ربك لجعل الناس امة واحدة و لايزالون مختلفين . الَّا من رحم ربك و لذلك خلقهم و تمت كلمة ربك لأملان جهنم من الجنة و الناس اجمعين . ( رجوع شود به الميزان ، جلد 11 ، صفحات 64 - 69 ) 5 . تفسير الميزان ، جلد 2 ، صفحه 115 ، راجع به [ آيه ] 213 بقره مىگويد كه مضمون آيه اين است كه سبب تشريع و فلسفه نبوت را ذكر مىكند كه اختلاف است و سبب وقوع اختلاف را بيان مىكند ( كه همان حس تنازع در اقتناء مزاياست ) به اين بيان كه انسان بالفطرة اجتماعى و تعاونى است و در اول اجتماعش امت واحده بوده است سپس به حكم فطرت ، اختلاف در كسب امتيازات و مواهب پيدا شد ( 1 ) لهذا ضرورت وضع قوانين پيدا شد كه وسيله انبيا صورت گرفت كه رنگ دينى و تبشير و انذار بر خود گرفت و توأم به عبادات شد . بار ديگر اختلاف در خود دين پيدا شد . اين دو اختلاف ، اولى فطرى است و دومى در اثر بغى . بعد از اين خلاصه ، مطالبى مىآورند كه فهرستش اين است :

--> ( 1 ) . ولى در صفحه 185 خواهد آمد كه در جلد 11 ذيل آيه سوره هود ، اختلاف اول را ضمناً اختلاف در استعدادات و ساختمان و تفاوت جبلَّى نيز دانسته‌اند ، اگرچه آنگونه اختلاف نمىتواند بعد از امت واحده بودن باشد .