به ياد جيرجيرهاى موشى مىاندازد كه مشغول جان دادن است . در كلمات اين دو نويسنده آن معنا و مفهوم تصفيه اى كه مذهب به سختيها و مشقتهاى زندگى مىدهد ديده نمىشود . همچنين است ناله هاى خيام و ابوالعلاء . در سخنان خيام يكى حيرت و ترديد و نرسيدن به عمق فلسفه الهى ديده مىشود و ديگرى نارضايتى از چرخ گردون و خرد شدن در زير چرخ . بعضى كوته نظران اين را ناشى از حساسيت ضمير مىدانند و نمىدانند كه اگر ضمير او حساستر مىشد ، او هم مرد عشق و جذبه بود نظير مولوى و حافظ و نظير صدرا بلكه بوعلى سينا . رجوع شود به اشعار خيام در نارضايتى و بدبينى و در شك و ترديد ، و همچنين انتخاب شود قسمتى از كلمات فلاسفه خوشبين . ابوالعلاء معرّى هم از فلاسفه بدبين اسلامى شمرده شده . اشعارى از الحاد از وى نقل شده ، بايد رجوع شود . ما مىبينيم صدرا در سفر هفتم كه پياده به حج مىرفت ، در بصره وفات كرد و درست مصداق اين شعر است : هواى كعبه چنان مىكشاندم به نشاط كه خارهاى مغيلان حرير بنمايد و مصداق * ( « و اذن فى الناس بالحج يأتوك رجالًا و على كل ضامر يأتين من كل فج عميق » و مصداق * ( « عجلت اليك رب لترضى » است . صدرا در خوشبينى در مبحث خير و شر معتقد است كه : و ان لاهل الخير غلبة عظيمة . دين ، تبليغ صحيح رجوع شود به ورقه بريده شده از كيهان ، مورخه 9 / 1 / 51 ، صفحه 6 ، مقاله « پاپ و جوانان » ، ضميمه ورقه هاى تبليغ .