كشته شد و سپس خداى عجمها را درهم شكست و نهاوند گشوده شد . در جنگ نهاوند عمر بن خطاب روى منبر رسول خدا سخن مىگفت و هنگام سخنرانى ناگاه گفت : اى ساريه ، كوه ، كوه . و ساريه در نهاوند بود . روزى كه ساريه از نهاوند بازآمد گفت : دشمن ما را فراگرفت . پس آواز تو را اى امير مؤمنان شنيديم كه مىگويى : اى ساريه ، كوه ، كوه . پس خود را به طرف كوه كشيديم و سلامت مانديم [ 1 ] . عمرو بن عاص برقه را گشود [ 2 ] و با آنان بر سيزده هزار دينار صلح كرد بدان شرط كه در اين سال بابت جزيه شان هر كس از فرزندان خود را بخواهند بفروشند . سپس رهسپار شد تا به طرابلس افريقا رسيد و آنجا را گشود [ 3 ] و به عمر نوشت و اجازه خواست تا بقسمتهاى ديگر افريقا لشكركشى كند . پس به دو نوشت كه آنها پراكنده است و تا زنده باشم هيچكس بدانها لشكركشى نخواهد كرد . بسر بن [ ابى ] ارطاة را فرستاد تا با مردم ودان [ 4 ] و مردم فزان [ 5 ] صلح كرد . عقبة بن نافع فهرى را كه برادر مادرى عاص بن وائل سهمى بود ، به زمين نوبه فرستاد و مسلمانان از نوبيان بنبردى سخت گرفتار آمدند [ 6 ] و چون مسلمين از سرزمين نوبه بازآمدند شهر جيزه [ 7 ] را خطكشى كردند و عمرو بن عاص آن را به عمر بن خطاب نوشت پس عمر به دو نوشت : ميان من و خود آبى را قرار مده و در جايى فرود آييد كه هر گاه خواستم بر شترم سوار شوم و نزد شما آيم ، بتوانم . در سال 22 آذربايجان گشوده شد و امير مردم مغيرة بن شعبه و بقولى هاشم بن عتبة بن ابى وقاص بود [ 8 ] .

--> [ 1 ] ل ، ص 179 . [ 2 ] فتوح البلدان ص 225 . [ 3 ] فتوح البلدان ص 227 . [ 4 ] شهرى در جنوب آفريقا كه ميان آن و زويله ده روز راه است ( مراصد ) . [ 5 ] ولايتى وسيع ميان فيوم و طرابلس غرب ( مراصد ) . [ 6 ] فتوح البلدان ص 238 . [ 7 ] شهركى در غرب فسطاط ( مراصد ) . [ 8 ] فتوح البلدان ص 321 .