باب دهم در شناختن اختلاف روزها ، اختلاف ميان روز و شبى و ميان روزى ديگر و شبش . مقاله چهارم از مجسطى يازده باب است : باب اول بحث از ماه ، سزاوار است كه از كداميك از رصدها باشد ؟ باب دوم در شناختن زمانهاى ادوار ماه . باب سوم در شناختن تقسيم حركات متوسط قمر . باب چهارم در وضع جدولهايى كه حركات متوسط قمر در آنها مىباشد . باب پنجم در اينكه دو جهت يعنى جهت مركز خارج و جهت فلك تدوير [ در حركات قمر هر دو بر يك چيز دلالت مىكنند ] . باب ششم در برهان اختلاف حركت اولاى مفرد قمر ( حركت خارج مركز ) . باب هفتم در تقويم مسير قمر در طول و اختلاف . باب هشتم در شناختن جاى حركات متوسط در طول و اختلاف . باب نهم در تقويم مسير متوسط قمر در عرض و در ابتداى عرض . باب دهم در وضع جدولهاى اختلاف مفرد ( اول ) [ قمر ] . باب يازدهم در چه مقدارى اختلاف [ قمر ] مىباشد . اين چهار مقاله از تمام آنچه از كتاب مجسطى مورد نياز است ، كفايت مىكند و نه مقاله بعد از آن در توصيف مركزها و تقديم حركت تدوير و وضع جدولهاى حركت و جدولهاى طول كوكب مىباشد . و » كتاب ذات الحلق « [ 1 ] كه بطلميوس در آغاز آن از ساختن ذات الحلق سخن

--> [ 1 ] اين اسباب كه بنام اسطرلاب ذات الحلق هم نام برده مىشود و اروپاييان آن را كره ذات - الحلق مىگويند در مجسطى بطلميوس از آن نام برده و آن عبارت است از حلقه هايى كه براى نمايش دوائر منطقة البروج - معدل النهار - افق - نصف النهار - عرض به كار مىرود ، با اين اسباب ارتفاع و بعد و ميل و طول و عرض كواكب بدست مىآيد و قدما براى رصد آن را بزرگ مىساختند بطورى كه قطر حلقه كمتر از دو ذرع و نيم نبود و حالا در آن تصرفات خوبى كرده كوچك مىسازند و در ميان حلقه كره اى بمثابه زمين نصب مىكنند و براى استفاده ارتفاع آفتاب و ساير مشخصات به كار مىبرند . ذات الحق در كتاب مجسطى بطلميوس ( زنده در 130 مسيحى ) و كتاب پركلس از علماء قرن پنجم مسيحى عنوان كرده شده و تئون اسكندرانى يا ثاون ( از 365 تا 390 حيات داشته ) كتابى بنام عمل بذات الحلق نوشته . ذات الحلق بطلميوس شش حلقه داشته بطورى كه در كتاب مجسطى در صدر مقاله 15 آورده شده و ثاون 9 حلقه ساخته است . تقى الدين راصد ( متوفى 993 ) در كتاب منتهى الافكار ذات الحلق را مركب از حلقه اى بجاى دائره منطقة البروج و حلقه اى بجاى ماره باقطاب اربعه و حلقه طول كبرى و طول صغرى و حلقه نصف النهار و حلقه عرض دانسته است ( ر . ك . گاهنامه 1311 ص 103 )