كتاب پنجم » كتاب معادن « است و غرض ارسطو در آن بحث كردن در اجسامى است كه در زير زمين متكون مىشود و چگونگى آنها و عوارض خاصه و عامه و جاهاى مخصوص بانها . كتاب ششم در بحث از اسباب پيدايش نباتات و چگونگى و اعراض خاصه و عامه و اسباب پيدايش عضوهاى آنها است و نيز جاهاى مخصوص نباتات و حركات آنها ( كتاب نبات ) . اينها است اغراض ارسطو در كتابهاى طبيعى او . اما كتابهاى نفسانى ارسطو پس دو كتاب است : كتاب اولش : » كتاب نفس « است و غرض او در اين كتاب روشن ساختن حقيقت نفس و علل قوام و فصول آن است و نيز تفصيل دادن حس و شمردن انواع آن و فضايل نفس و عادات آن و چيزهايى كه براى نفس ستوده يا از آن نكوهيده است ، پس امور ستوده نفس عبارت است از منطق ، عدالت ، حكمت ، دانش ، حلم ، شجاعت ، نيرومندى ، جرأت ، بزرگوارى نفس و پرهيز از گناه . و امور نكوهيده نفس : جور ، فسق ، نفاق ، بيداد ، دروغ ، سخنچينى و خيانت است . كتاب دوم در حس و محسوس و بيان كردن اسباب حس كردن محسوسات است و غرض ارسطو در اين كتاب آن است كه بگويد حس چيست و محسوس چيست و چگونه حس چيزهاى محسوس را مىپذيرد و چگونه حس و محسوس يك چيز مىباشد با اينكه آن دو از حيث آلات اختلاف دارند و آيا چيزها بذات و جسم خود قائمند يا بذات خود تنها نه بجسم خود . سپس كتابش در گفتار روحانى است و غرض او در اين كتاب ذكر صورت مجرد از هيولى است كه در عالم برين است و ذكر قوه هاى روحانى و شناختن پيوستگى قوه هاى آن صورتهاى مجرد ، بقوه هاى طبيعى و آنكه آيا اين اتصال با حركت است