خريدة العجائب ( 1 ) مىنويسد : احمد بن ابى يعقوب حكايت كرده است كه در بصره هفت هزار مسجد بود . ( 2 ) 7 - كتاب « ملوك الروم » كه يعقوبى آن را در ارمنستان و پيش از سال 260 تأليف كرده است . ( 3 ) ب - قسمتى كه از حوادث يازده قرن گذشته بر كنار مانده و بدست ما رسيده است : 8 - البلدان كه به همين نام معروف شده و ياقوت آن را بنام « اسماء البلدان » ذكر كرده ، ولى بر حسب آنچه خود مؤلف در مقدمهء كتاب ( 4 ) مىگويد : « فجعلنا هذا الكتاب مختصراً لأخبار البلدان » نام درست آن « مختصر اخبار البلدان » بوده است . اين كتاب ، كامل بدست ما نرسيده و قسمت مهمى از آن مربوط به بصره و عربستان مركزى و هند و چين و بيزانس ( 5 ) و ارمنستان و عواصم از ميان رفته است . ( 6 ) جاى قسمتهاى افتاده در چاپ ص 85 از اول سطر 6 ببعد است . جرجى زيدان مىنويسد : البلدان يعقوبى قديميترين كتاب جغرافى عربى است كه بدست ما رسيده است . ( 7 ) كتاب البلدان پر است از جزئيات اقتصادى و وضع جغرافيايى و مؤلف آن را از طريق جهان گردى و تحقيق از سياحان و استفاده از آثار ديگران جمع آورى كرده است ، توجه وى بيشتر بمطالب آمارى و وضع جغرافيايى است ، فواصل را اجمالى و به صورت روزهاى فاصله ميان نقاط مختلف بدست مىدهد و توجه مخصوص بمقدر ماليات هر نقطه دارد . تأليف اين كتاب بعد از سياحت ارمنستان و خراسان و

--> ( 1 ) - چاپ دوم مصر ، ص 47 . ( 2 ) - ر . ك . اعيان الشيعه ج 10 ص 330 ، 336 . ( 3 ) - ر . ك العرب و الروم ص 235 . ( 4 ) - چاپ نجف ص 2 . ( 5 ) - ر . ك . دائرة المعارف الإسلامى ج 4 ص 1152 ( 6 ) - ر . ك . بلدان الخلافة الشرقية ص 260 . ( 7 ) - ر . ك . تاريخ آداب اللغة العربية ج 2 ص 219 .