از جزئين ، خواه تبديل بوده باشد يا به اسقاط . بنابراين هرگاه اتيان به لفظ جلاله نمايد بدون خبر يا به عكس آن ، اگر چه در هر دو صورت محذوف منوى او بوده باشد نماز باطل خواهد بود ، و همچنين در صورت تبديل جلاله نمايند به اسم ديگر از اسماى الهى جل شأنه ، مثل اينكه گويد الرحمن أكبر و الخالق أكبر و هكذا ، يا به تبديل اسم تفضيل نمايد به مشابهت آن اين كه گويد اللَّه أعظم و نحوه ، يا به تبديل هر دو نمايد مثل الرحمن أعظم و نحوه ، يا به تبديل أجزاى هر يك از جزئين كه بوده باشد . و از اين قبيل است أداى حروف را از مخرج حرف ديگر نمودن ، مثل أداى همزه را از مخرج عين يا أداى ها از مخرج حا ، و هكذا در جميع صور نماز باطل خواهد بود . و همچنين است حال در صورت زيادتى ، خواه زيادتى كلمه بوده باشد مطابق واقع دال بر تعظيم الهى جل شأنه ، مثل اين كه گويد اللَّه جل شأنه أكبر و اللَّه أفضل أكبر ، و اللَّه أكبر من أن يوصف ، أو اللَّه أكبر من كل شيء ، يا به نحو ديگر در جميع صور نماز محكوم به بطلان است . و أما زيادتى حرف پس مىگوئيم : آن زيادتى يا به سبب اشباع حركات حروف است يا به غير آن ، مثل اين كه بعد از همزهء جلاله همزه مثلا زياد كند ، مثل اين كه گويد اللَّه أكبر و نحوه ، در اين صورت نيز بطلان نماز محل تأمل نيست . و أما هرگاه آن زيادتى حرف به سبب اشباع حركت بوده باشد ، پس اين محل خلاف ما بين فقهاء است . تنقيح مقام مقتضى اين است كه تحقيق مسأله شود به نحوى كه شامل ما نحن فيه و غيره شود پس مىگوئيم : حرفى كه اشباع حركت او مىشود يا ضمير غائب است يا غير ضمير غائب ، پس در اين دو مقام است : مقام اول : در حكم اشباع حركت ضمير غائب است مىگوئيم : اين به