چهار صورت مىشود ، نظر به اين كه ما قبل آن ضمير غائب يا ساكن است يا متحرك ، و در صورت حركت - حركت آن ضم است يا فتح است يا كسره در صورتى كه ما قبل آن ضمير ساكن بوده باشد اشباع حركت آن ضمير به نحوى كه مولد حرف بوده باشد جايز نيست ، مثل عليه و عنه و منه ، و قوله تعالى * ( فَكَذَّبُوه فَعَقَرُوها ) * « 1 » بر خلاف آن كه هرگاه ما قبل آن ضمير غائب مكسور بوده باشد در اين صورت اشباع حركت آن ضمير به حدى كه تولد حرف بوده باشد لازم است ، مثل بحول اللَّه و قوته ، سبحان ربي العظيم و بحمده ، و سبحان ربي الاعلى و بحمده ، و تقبل شفاعته في أمته ، و امثال اينها ، در اين صورت اگر وقف نمايد مشخص است حاجت به اشباع حركت نيست . و اما غير حالت وقف اشباع آن لازم است . و اما هرگاه ما قبل آن ضمير مضموم يا مفتوح بوده باشد ، مثل وحده لا شريك له و أشهد أن محمدا عبده و رسوله ، و قوله تعالى * ( وَلَمْ يَكُنْ لَه كُفُواً أَحَدٌ ) * و أمثال اينها ، در اين صورت مشخص است در حال وقف باز اشباعى نمىباشد ، و اما در غير حالت وقف ظاهر اين است معهود و معتاد در أمثال اين مقام اشباع ضمهء ضمير است به نحوى كه مولد و او شود ، بنابر اين اجتزاء به كمتر از آن محل اشكال است . مقام ثانى : در حكم اشباع حركت غير ضمير غائب است ، و اين بر چند قسم منقسم مىشود ، به جهت آن كه آن حرف كه اشباع حركت آن مىشود به حدى كه حرف هم رسيد يا حروفى است مقدم بر حروف مد كه عبارت است از الف ما قبل مفتوح و واو ساكن ما قبل مضموم و ياى ساكن ما قبل مكسور ، يا مقدم بر حرف مد نيست ، به عبارت اخرى آن حرفى كه مىخواهد اشباع حركت

--> « 1 » سورهء الشمس آيه 14 .