جبر به معنى درست كردن شگسته شده است ، حاصل معنى آن كه قصور و نقائص و معائب ما را به اصلاح بياور ، همه خوب است ، و اگر جمع ما بين همه نمايد آتي به عين صادر از معصوم عليه السّلام خواهد بود . مخفى نماند حديث صحيح حماد مشتمل بر استغفار تنها است ، چنانچه حديث صحيح حلبى مشتمل بر دعاى تنها است ، پس جمع ما بين هر دو به قصد توظيف مشكل است ، و اما به قصد دعا در مطلق أحوال صلاة بىعيب است . توضيح مرام مقتضى اين است كه گفته شود : تا حال به حديثى كه مشتمل بوده باشد بر امر به دعاء ما بين سجدتين به عنوان اطلاق نديده‌ايم ، تا آن كه صورت جمع ما بين هر دو را مستند به او توانيم نمود ، بلكه حديث مشتمل بر استغفار حكايت فعل جناب كاشف الاسرار و الدقايق حضرت امام جعفر صادق عليه السّلام است ، حماد اخبار نموده به اين نحو : فلما استوى جالسا قال اللَّه أكبر ، ثم قعد على فخذه الايسر و قد وضع ظاهر قدمه الايمن على بطن قدمه الايسر ، و قال : أستغفر اللَّه ربي و أتوب اليه ، ثم كبر و هو جالس و سجد السجدة الثانية « 1 » . و حديث مشتمل بر دعاى مذكور حديث قولى است حضرت فرموده : اذا رفعت رأسك فقل بين السجدتين اللهم اغفر لي ، تا آخر دعاى مذكور . پس اين حديث نظر به اشتمال به امر به خواندن اين دعا ما بين سجدتين دلالت مىكند بر توظيفيت اين دعا فقط ، چنانچه حديث حماد دلالت مىكند بر توظيفيت استغفار فقط پس جمع ما بين هر دو به قصد توظيف مقتضى آن ظاهر نيست . به علاوه در صورت جمع اگر تقديم استغفار نمايد بر دعا ظاهر حديث مذكور منافى آن است ، نه به اعتبار آن كه حرف فائى كه داخل است بر فعل افادهء تعقيب به لا مهلت مىكند ، پس تخلل استغفار منافى با آن است ، نظر به اين كه اين

--> « 1 » تهذيب ج 2 / 82 .