قرارداد قراء راجح است نه لازم ، مگر آنچه كه سابق بر اين تنبيه بر آن شد و اما رعايت آنچه در تنوين و نون ساكنه بالاضافه به اتصال اينها به هر يك از حروف هجا ذكر نموده‌اند ، پس آن نيز من باب الحتم و الالزام نيست ، بلكه از محسنات قرائت است ، بلكه حكم به رجحان رعايت آن به عنوان اطلاق به مقتضاى انصاف مشكل است . توضيح حال در بيان اين مرام مقتضى اين است كه گفته شود : تنوين و نون ساكنه با ملاحظهء حرفى از حروف هجاء كه بعد از هر يك از اينها كه بوده باشد قسمت نموده‌اند به چهار قسم : اول - ادغام ، دوم اظهار ، سوم قلب ، چهارم اخفاء . مقصود از اين بيان كيفيت تلفظ تنوين بلكه حرف منون و نون ساكنه است به ملاحظهء حروفى كه بعد از اينها واقع مىشود ، پس مىگوئيم : قسم اول ادغام است ، و ادغام در لغت به معنى ادخال است ، و در اصطلاح بنابر آنچه در شرح تسهيل و تصريح تصريح به آن شده عبارت است از رفع لسان و وضع آن به دو حرف در يك دفعه . بدان كه شش حرف از حروف هجاء بنابر قرارداد قراءآن است كه هرگاه هر يك از اين شش حرف واقع شود بعد از حرف منون يا بعد از نون ساكنه ، بايد آن تنوين بلكه حرف منون را يا آن نون ساكنه را بلكه حرفى كه مقدم بر نون ساكنه است ادغام نمود در هر يك از اين شش حرف كه بوده باشد ، و اين شش حرف عبارت از « ى - ر - م - ل - و - ن » . و اين ادغام را منقسم به دو قسم كرده‌اند : يك قسم ادغام مع الغنه ، و آن نسبت به چهار حرف اول است ، تنوين بالاضافهء به يا مثل * ( « وُجُوه يَوْمَئِذٍ خاشِعَةٌ » ) * « و * ( وُجُوه يَوْمَئِذٍ ناعِمَةٌ ) * » و نون ساكنه نسبت به آن مثل * ( « سَيَذَّكَّرُ مَنْ يَخْشى » ) *